Terwijl de klimaatcrisis zich tegen iedereen keert met droogte en hittegolven, met natuur- en bosbranden, keren boeren zich tegen het intrekken van 5 vergunningen van piekbelastende pluimveehouders. Wat zijn dat nou voor boeren?
Dat die kippenboeren zich nog boer durven noemen, is een gotspe. Met 180.000 legkippen in de stal ben je allang een industrieel geworden. Dan is productie het enige dat je interesseert. Het zijn er natuurlijk teveel voor een dagelijkse knuffel. Productie is dan de enige manier om je leningen en je hypotheek te betalen. Dat je teveel stikstof en ammoniak uitstoot door teveel mest, dat de natuur in het gedrang komt, dat moet dan maar. Kennelijk.
Die andere boeren zijn vooral bang dat ze zich aan afspraken moeten gaan houden. De obstructie vanuit met name de veehouderijsector tegen afgewogen natuur-, dierenwelzijn- en milieumaatregelen is stuitend. Of het nou het fascistische boerenzangkoor van Farmers Defence Force betreft of de meeneuriënde LTO, met die huichelachtige Ger Koopmans.
Ze boeren achteruit.
En ze prijzen zichzelf letterlijk uit de markt.
Door alle technologie, schaalvergroting en grondpolitiek verdringen ze elkaar en door zo te handelen vergroten ze de problemen met natuur, milieu, water en biodiversiteit. In 1980, toen ik op de Middelbare Landbouwschool zat, waren er ruim 140.000 landbouwbedrijven. Dat zijn er nu minder dan 50.000. En ja, ze worden al jaren zwaar gesubsidieerd om de producten voor de industrie betaalbaar te houden. En zeker, het is complexe materie, maar het roer moet toch echt om willen wij nog een aardige, gezamenlijke toekomst hebben.
In één van zijn behartenswaardige stukken komt schrijver1 en activist Kees Klomp tot de pijnlijke conclusie: “De huidige economie sloopt de toekomstige economie tot op het bot.” Het gaat ook niet om de landbouw alleen, het gaat om de hele economie. Maar om tot de botte koppen door te dringen, moet je het over de financiële economie hebben, stelde hij ook vast. Pas wanneer er geld dreigt te worden verloren, krijg je aandacht. Kennelijk.
‘De boeren’, zoals ze nu protesterend in het nieuws komen, werken aan het vernielen van die toekomstige economie vrijwel allemaal aan mee. Ze realiseren zich kennelijk niet, dat zij het product zijn geworden van Big Agro. Zonder hun activiteiten geen investeringen en leningen door banken, geen chemische bestrijdingsmiddelen en kunstmest, geen bulktransporten van graan en soja uit Zuid-Amerika, geen levend veetransporten door Europa en over zee naar Saoudi-Arabië. De industrie vertelt ze dat ze goed bezig zijn en zorgt voor inkomen. Arm zijn ze niet.
Voedselcrisis
Het aandeel van de financiële wereld – met hypotheken, leningen, aandelen, obligaties en wat niet al – in de wereldeconomie is zo groot geworden, dat het wachten is op de volgende ineenstorting. Heel veel gebakken lucht en vertrouwen. En dat kun je niet eten. Door de klimaatverandering en het verlies aan biodiversiteit komt die economische apocalyps sowieso. De vraag is niet òf maar wanneer dat gaat gebeuren.
Intussen zijn landbouwgewassen ook volop object van speculatie en beurshandel geworden. Door geopolitieke instabiliteit en toenemende klimaatverandering staan oogsten onder druk, wordt er gehamsterd en schieten prijzen op en neer. In een interview bij Follow The Money waarschuwt macro-econoom Anastasia Nesvetailova voor de macht van agrarische multinationals die zich meer als banken zijn gaan gedragen. Waarbij dus ook zeer risicovolle activiteiten worden overgenomen, voor korte termijn winsten. Ze sluit een crisis in de wereldwijde voedselvoorziening niet uit. “Daarbij vergeleken was de kredietcrisis een peulenschil,” voorspelt ze.
70 tot 90 procent van de wereldwijde voedselvoorziening wordt gecontroleerd door een handvol bedrijven, de ABCCD2. Die beheren niet alleen de productie van – bijvoorbeeld – graan, maar ook alles wat daarmee samenhangt: technologie, logistiek, transport, verzending. Dus is het geen concurrerende markt, ben ik bang.
Econoom Anastasia Nesvetailova – interview bij Follow The Money (11-03-2026)
Boerenbedrog
Terug naar de Nederlandse boeren. De meesten zijn nog steeds bevangen door het waanidee dat ze Nederland van voedsel voorzien. Dat zijn helaas niet de feiten. Ze werken grotendeels voor de export en voor het veevoer. En voor de banken natuurlijk, van wie ze geld moeten lenen om te blijven ‘innoveren’ en meer stront te produceren. Dat wordt namelijk niet geëxporteerd, dat blijft hier en vervuilt hier het water.
Ergerlijk is ook het beeld van valse romantiek en geveinsd slachtofferschap dat rondom de boeren is opgetrokken. Dat doen alsof ze worden overvallen door de – nog steeds beperkte – maatregelen overtuigd niet. Natuurlijk moeten boeren kunnen demonstreren, maar het is nogal intimiderend met al die tractoren en die hysterische lulpraatjes van ze. En zeker, de grens tussen een gevaarlijke verkeersovertreding en een demonstratie is niet duidelijk genoeg. Kennelijk. Misschien helpen die treurige twee doden bij het stellen van die grens.
Voor Extinction Rebellion wilde de minister van Justitie, David van Weel (VVD), wel eens kijken of het demonstratierecht kon worden ingeperkt. Maar of dat ook voor de fascistische boerenclub van Mark van den Oever geldt, weten we niet. Voorlopig wordt er met meerdere maten gemeten en of daar nu echt nieuwe wetgeving voor nodig is, geloof ik niet. In ieder geval kwam ik een pragmatisch lijstje maatregelen tegen van Jo Horn op LinkedIn die al dat boeren- en trekkergeweld kan helpen aanpakken.
Politie en Openbaar Ministerie staan echt niet machteloos. Lees maar.
- Vooraf tegenhouden. Trekkers mogen de snelweg niet op. Zet de oprit af voordat de colonne de baan haalt.
- Vervolgen op artikel 162 Sr. Het versperren van de rijbaan kent een strafmaximum van negen jaar. Niet seponeren.
- Het afgeplakte kenteken is zelf strafbaar, en bewijs van opzet. Het OM koos ervoor er niet tegen op te treden.
- Identificeren met ANPR, camerabeeld, mastgegevens (art. 126n Sv), voertuigkenmerken en openbare bronnen. Een afgeplakt bord sluit één route af, niet alle.
- Civiel verhaal via artikel 6:166 BW: elke deelnemer hoofdelijk aansprakelijk voor de hele schade. Zo won Rijkswaterstaat in 2022.
- Conservatoir beslag op trekker, erf en rekening. De verzekering dekt opzet niet. Betalen uit privévermogen.
- Veroordeling in de justitiële documentatie, met doorwerking in elke VOG-aanvraag.
- Burgemeester verbiedt vooraf op vitale infrastructuur, via de Wet openbare manifestaties. Geen evaluatie achteraf.
- Kort geding met dwangsom, zoals in 2022: 100.000 euro per platgelegde locatie.
- Gelijke maat. Tegen Extinction Rebellion werd terecht wél vervolgd. Tegen de boeren kondigde de staat aan niet op te treden.
Verwarde boeren
Zijn het nu allemaal klerelijers, die boeren? Natuurlijk niet. Verward en onzeker misschien. We moeten ze helpen met een waardig vervolg van hun bedrijf. Zeker niet overal en zeker niet allemaal, maar wel waar het kan.
Dat het best anders kan bewijzen de organisaties en boeren die meewerken aan het Groenboerenplan, waaronder Voedselpark Amsterdam waar ik zelf aan bijdraag.
Een houdbaar voedselsysteem, met een gezonde bodem en schoon water, behoort namelijk tot de mogelijkheden. Duizenden biologische, biodynamische en agroecologische boeren en tuinders laten dat dagelijks zien. Zonder schadelijke bestrijdingsmiddelen, zonder kunstmest en met veel minder vee.
- Overzicht boeken van Kees Klomp ↩︎
- Dit is een afkorting van Archer-Daniels-Midland Company (ADM), Bunge, Cargill, Louis Dreyfus Company en de China Oil and Foodstuffs Corporation (COFCO). ↩︎