Zelfoverschatting brengt Eye Filmmuseum in de problemen

De mensen die mij kennen of dit blog af en toe bekijken, weten het. Ik ben een filmliefhebber. Dat is de reden dat deze kwestie rond Eye Filmmuseum mij ter harte gaat: de directeur noemt de puinhoop die ze zelf heeft gemaakt een ‘noodzakelijke herstructurering’.

Sinds ik in 1986 in Amsterdam ben gaan wonen, maakt film op een of andere manier deel uit van het dagelijks leven. Ik kijk er naar, lees erover, schrijf erover, doe er toeleverend werk voor, praat erover, juich films toe en keur ze af. Zo gaat het ook met bioscopen en filmtheaters. Voor sommige locaties ontwikkel je een voorkeur, bezoek aan andere plekken zijn zeldzaam door afstand, sfeer of gewenste omstandigheden, zoals hinderlijk krakend plastic en malende kaken. De muizen neem ik voor lief.

Het was dus fantastisch dat in 2010 aan alle gelegenheden Eye Filmmuseum kon worden toegevoegd. Mooi gebouw, vier fijne zalen erbij met uitstekende projectie en geluid. Altijd interessante programmering met retrospectieven, herstelde en gedigitaliseerde klassiekers, experimentele 3D films, en nieuwe documentaires en speelfilms, een mer à boire voor de cinefiel.

Een groot onbehagen

Vandaag stuitte ik op een bericht bij Culturele Vacatures van 4 maart met de kop: Eye Filmmusuem (sic): directeur-bestuurder vertrekt. Het was mij al een ergernis, maar terwijl ik het stukje las, maakte zich een groot onbehagen van mij meester. Hier werd letterlijk een verhullend persbericht nagepraat.

De directeur die ‘afscheid neemt’ heeft zeker de ‘basis gelegd voor een nieuwe fase’ en ‘nieuw leiderschap’ is zeker nodig voor het museum. Maar niet omdat Van der Haak zo voortreffelijk werk heeft geleverd. Niet omdat de horeca het zo slecht deed en verliezen maakte, waardoor ‘een noodzakelijke herstructurering’ onontkoombaar werd.

Wel is de service van de horeca met Vermaat Groep niet beter geworden, is de bar soms gesloten vanwege personeelstekort of gewoon vroeg dicht. Ook is het restaurant met panoramisch uitzicht gesloten. Een bitterbal kun je krijgen.

Toen Bregtje van der Haak op 1 april 2023 haar voorganger Sandra den Hamer opvolgde, stond er een eigen vermogen van naar verluidt 3 of 4 miljoen op de balans. Nu zit het Eye Filmmuseum financieel in zwaar weer, zijn 30 medewerkers ontslagen, hapert de organisatie en zitten er mensen ziek thuis.

Slecht leiderschap

Uit verhalen van en over medewerkers komt een beeld naar voren: van een directeur die zich overal mee bemoeide, de waarde van haar personeel onderschatte en hen koeieneerde. Het ziekteverzuim is hiervoor een goede indicatie. Vervanging van ziek personeel en doorbetaling hebben ook voor een financiële problemen gezorgd.

Een medewerker die reageerde op het onderzoek naar de ontslagen directeur bij het Nederlands Fotomuseum, waar een ‘klimaat van angst’ heerste, vertelde dat dit vergelijkbaar was met de situatie bij Eye Filmmuseum. Met sommige opgestapte of ontslagen medewerkers is een regeling getroffen, waarbij voor geheimhouding over de interne situatie getekend moest worden.

Oud-directeur Sandra den Hamer is destijds, vanwege de moeite die het kostte om een geschikte opvolger te vinden, langer aangebleven bij het museum. Van der Haak was niet de eerste keuze en we weten nu waarom. Ze heeft geen enkele managementervaring of achtergrond, wat de keuze voor haar en de rol van de Raad van Toezicht ook dubieus maakt. Wat ik hoor, is dat de verantwoordelijken zich daar uit de voeten hebben gemaakt. Marc van Warmerdam, nu voorzitter van de RvT, pruttelt nog wat sneu de verhullende praatjes na.

Zaken die bij Culturele Vacatures op Van der Haaks conto worden geschreven, gebeurden al of waren onderdeel van het vigerende beleid. Van der Haak heeft onder haar leiding de tentoonstelling met Tilda Swinton financieel totaal laten ontsporen. Uit betrouwbare bron weet ik dat de tentoonstellingen normaal altijd begroot zijn op ongeveer € 300.000, maar die van Tilda Swinton kostte meer dan 1 miljoen. Met dergelijke verschillen zet je de begroting van de organisatie onder grote druk.

Ons team heeft met passie en betrokkenheid grote stappen gezet om Eye Filmmuseum toekomstbestendig te maken. Na drie jaar is het tijd voor nieuw leiderschap dat consolideert. De basis hiervoor is gelegd.”

Operatie Schone stoep

De zelfoverschatting die in de hierboven geciteerde Bregtje van der Haak naar voren komt, is nogal stuitend. Het lijkt bijna of ze is aangenomen voor een reorganisatie en zich behoorlijk van haar taak heeft gekweten. ‘Noodzakelijke herstructurering’ wordt het genoemd, laat me niet lachen: hahaha. De zaak liep gewoon al best goed. De werkelijkheid is dat ze de puinhoop die ze zelf veroorzaakt heeft, graag een reorganisatie zou willen noemen.

Overigens is wel nagedacht over dit afscheid. Op de pagina Persberichten van Eye Filmmuseum wordt het ‘afscheid’ al voorbereid op 1 december, met een persbericht over een herstructureringsplan en een persoonlijke reactie van Van der Haak. Kennelijk heeft ze de nattigheid aangevoeld en operatie Schone Stoep, zal ik maar zeggen, vast in werking gezet. Daar zie je ook dat het persbericht van 2 maart integraal als nieuwsartikel^* is overgenomen door Culturele Vacatures.

Ik hoop dat Eye Filmmuseum voor mij als bezoeker en als Nederlands cultureel instituut deze misstappen te boven komt. Bij de entree kijk je nu in een onnodig verlaten en leeggeruimd museumwinkeltje, wat nogal mistroostig stemt. Het stoppen van het inderhaast wegbezuinigde programma Koolhoven & Simons, je zou zeggen de reden van bestaan van ieder filmmuseum, is inmiddels gelukkig teruggedraaid.

NB: Dit is een onvolledige reconstructie die ik als blogger nog kan verantwoorden, maar voor alle alle feiten kom ik niet aan twee of meerdere bronnen. Vandaar dat ik geen namen noem. Een aantal zaken zijn redelijkerwijs wel vast te stellen uit openbare bronnen.
^*Update 10 juni 2026: het ‘nieuwsartikel’ van Culturele Vacatures is verwijderd. Een reactie waarom de website zo met ‘nieuws’ omgaat, heb ik nooit gekregen. Wel is hier nog een stuk uit de Volkskrant te vinden over het jaarverslag 2025.