Huilie-huilie is nog nog niet opgenomen in de eerste druk van De woorden van Wilders, maar dat gaat vast nog gebeuren. Van ‘afschaffen’ tot ‘zat’ gaat het nu, maar Kuitenbrouwer stelt in zijn dankwoord dat het boek dikker zou zijn geweest als hij niet met zijn uitgever had beslist tot het vervroegen van de uitgave. De val van kabinet Balkenende gaf daartoe de aanleiding.

“Een succesvolle politicus is een succesvolle taalgebruiker”, schrijft Kuitenbrouwer. In die zin heeft Wilders in ieder geval succes, want alle media hengelen naar quotes (fijne uitspraken en one-liners) en hij is een kijkcijferkanon op televisie. Of wat hij zegt nu klopt of haalbaar is, maakt niet uit. lijkt wel, Wilders komt er meestal mee weg. Dat maakt het dus interessant. Maar ook sommige taalvondsten zijn bijzonder geestig, zoals het ‘Anatolisch korfballen’ (is links-gesubsidieerd, dus afschaffen, al bestaat het niet) of de ‘heimweeschotel’ (de paraboolontvanger gemonteerd op de balkons van sommige Nederlandse buurten).

De bedoeling van Nederland

Opvallend in Wilders’ taalgebruik zijn de ‘oude’ woorden en begrippen, Kuitenbrouwer vat het samen als Swiebertje- taal, met woorden als [het kanbinet] moet ‘zijn biezen pakken’, is ‘geen knip voor de neus waard’ of iets of iemand kan ‘de rambam krijgen’. Knettergek en ‘het zal mij worst zijn’ passen ook in dit rijtje. Na de formatie van het gedoogkabinet leek het me even Wilders (met bv. huilie-huilie) zijn toon veranderde, maar volgens Kuitenbrouwer via Twitter gaan “dat krenkende en dat oubo idioom als vanouds samen”.

Lezing van zijn boek bevestigt dat beeld inderdaad. Wilders is daarnaast sterk in retorica. Hij spreekt in zo veel mogelijk in hoofdzinnen en gebruikt bepaalde lidwoorden, en dat allemaal in de overtreffende trap (metaforte). Dat maakt zijn taal een stuk krachtiger dan dat van nuancerende uitspraken van andere politici. Dus: De islamisering, waar de meerderheid van Nederland tegen is, is een tsunami of het paard van Troje.

En daarmee komen we op een belangrijk onderdeel van zijn tactiek: framing. Het is een manier om om van immigranten ‘gelukszoekers’ of uitvreters te maken. Islamisering is een centraal begrip, maar ook ‘subsidie-is-roof’ (subsidie is altijd links, net als ‘de grachtengordel’), ‘het dhimmi-frame’ en het ‘blauwdruk-Nederland-frame’ noemt Kuitenbrouwer. Dat laatste heb ik zelf altijd volkomen idioot gevonden, want Nederland heeft in de ogen van Wilders een bedoeling, Maar wat die bedoeling nou is, daar komen we niet achter. Misschien dat Henk en Ingrid dat nog eens kunnen uitleggen.

De aap en de nootjes

Waar ook moeilijk achter is te komen, is de Nieuwspoort-code. Dat ondervond Joris Luyendijk, die in opdracht van perscentrum Nieuwspoort rapporteur mocht zijn van politiek-publicitair complex dat het Binnenhof heet, of politiek Den Haag. Vanwege zijn opleiding als antropoloog besloot hij tijdens zijn rapporteurschap in september 2010 ook zo te werk te gaan.

De stammen die hij vervolgens onder de loep heeft genomen, zijn achtereenvolgens de lobbyisten, de politici, de voorlichters en de journalisten. En allen hebben te maken met de Nieuwspoort-code, min of meer gevat in de titel: Je hebt het niet van mij, maar… In het perscentrum, waar lidmaatschap vereist is, kunnen deze Haagse stammen samenkomen zonder dat hun gesprekken onmiddellijk aan de openbaarheid worden prijsgegeven. Maar ja, er moet wel iedere dag kopij zijn, een quote en ook een politiek plan worden gelanceerd. Wat is de snelste weg naar Pauw & Witteman?

In het verslag van Luyendijk komt dan ook het beeld naar voren van de professionele wurggreep waarin deze stammen elkaar houden. Als de code wordt geschonden, krijg je straf. Het zorgt ervoor dat best handig is te weten welke stagiaire door wie is bestegen, want daar kan weer een informatieve of tactische slag mee worden geslagen. Of je kan als voorlichter, lobbyist of politicus iets in de week leggen bij een journalist.

De opmerking van Luyendijk, die Nederland in het kader van de missie in Kunduz onlangs het aapje van Amerika noemde, is een gedachte die vrijwel direct voort lijkt te komen uit zijn verslag. Brave aapjes krijgen nootjes. En zo gaat het, om begrijpelijke redenen, ook rondom het Binnenhof. Een journalist wil een goed verhaal, de lobbyist aandacht voor zijn zaak, de voorlichter een sterk profiel voor zijn partij en de politicus wil zijn voorstel erdoor krijgen. Soms ben je het aapje, soms kan je nootjes uitdelen.

De verstrengeling is enorm en dat tekent Luyendijk bijvoorbeeld op uit de mond van de relatieve nieuweling, Job Cohen, fractievoorzitter van de PvdA. Een voormalig voorlichter uit die partij heeft het er soms ook moeilijk mee, maar zegt: Dont’t hate the player. Hate the game.

Enorme verstrengeling

Verstrengeling is er ook in de rol binnen het spel. Zo is de voormalig voorlichter nu lobbyist, maar zijn ook andere overstapjes gebruikelijk. Voorlichter wordt politicus, politicus wordt lobbyist, lobbyist wordt voorlichter, journalist wordt politicus. Maar vooral in de rol van politicus ben je niet te benijden, want in dit spel gaat veel energie zitten en er moeten flinke dossiers worden bijgehouden.

Dat is toch ook wel iets dat zorgelijk is. Laten we er van uitgaan dat zij hun werk goed willen doen, die politici van ons, hoe komen zij aan betrouwbare informatie met anderhalve medewerker en een stagiaire? Ooit had GroenLinks een voorstel voor een Parlementair Bureau dat hen zou moeten gaan ondersteunen. Het is er niet, zoals het er in de Verenigde Staten bijvoorbeeld wel is.

Daar heeft iedereen toegang tot onafhankelijke en gedegen achtergronden bij politieke kwesties via Open CRS – Congressional Research Reports for the People. Mogelijk had dergelijke informatie GroenLinks kunnen behoeden voor dat dwaze besluit een ‘civiele missie’ naar Kunduz te steunen, ‘buitenlandpolitiek bedrijven vanuit idealistische motieven’ heet dat in de woorden van Jolande Sap. Zeventig procent van het bedoelde volk is tegen. Al zegt dat weinig, dat stemt ook voor de woorden van Wilders.

Ook zo’n zin in Anatolisch korfballen?

In twee uitzendingen van Tegenlicht (20 september en 11 oktober 2010) werd de laatste openbare lezing van historicus Tony Judt als leidraad gebruikt om zijn oproep tot het behoud van de sociaal democratie te illustreren. In de reeks ‘De aanval op Europa’ maken de uitzendingen van Tegenlicht duidelijk dat de verworvenheden daarvan zwaar onder druk zijn komen te staan. Tot voor kort vanzelfsprekende waarden, zoals solidariteit en tolerantie, worden meer en meer naar de vuilnisbak van de geschiedenis verwezen.

De marsroute van de rechts-populisten is duidelijk: schoppen tegen de overheid, tegen de elite, tegen de rechtsstaat, tegen immigratie en links in de democratie. Ze mobiliseren hun kiezers op basis van verdachtmakingen, ontevredenheid, rancune, leugens en valse beloften. Kijk maar naar Geert Wilders, die de Koran wil verbieden, Europa wil afschaffen of de nationaliteit wil afnemen van criminele Marokkanen en dan wil uitzetten. Het druist in tegen zowel bestaande Nederlandse wetgeving als tegen internationale verdragen, zoals de Europese Rechten van de Rechten van de Mens. En ook (internationaal) politiek gesproken zijn het onzinnige uitspraken of wensen.

Wilders en fascisme

Je mag alles zeggen in Nederland, maar wee je gebeente als je de kiezers van Wilders domoren of mafketels noemt. Dan ben je aan het demoniseren. Je hoeft ook niet te zeggen dat ze gek zijn, maar dat ze zich gek hebben laten maken, is wel aannemelijk geworden. Wilders wordt daarnaast met het fascisme in verband gebracht. Vorige week nog door Ramsey Nasr, de dichters des vaderland, in zijn gedicht ‘Mijn nieuwe vaderland’.

Ik eer de leiders van mijn land.
Hun vlekkeloos parcours
leert mij wat macht vóór al verlangt:
’t geweten van een hoer.
Ik eer mijn leiders hemelhoog
en ’t hoogst zit een fascist
die u en mij zolang gedoogt –
zolang als hij beslist.

Maar of Wilders een volwaardig fascist is, is nog de vraag. Dat er wel parallellen zijn, werd vandaag in de Volkskrant duidelijk uiteengezet door filosoof Rob Riemen. Hij bekijkt de zaak vanuit het standpunt van het fascisme ‘als populistische beweging die de macht greep’.

Zeker, niet alles gaat goed in Nederland. Ga dan werken aan de verbetering daarvan zou je zeggen. Maar het is vooral afschaffen, verbieden en wegbezuinigen dat als oplossing gebracht wordt. Ook nu weer, minder regels en minder ambtenaren, dat hoor ik al 25 jaar!

De vraag

Terug naar Tony Judt. Op 19 oktober 2009 hield hij zijn laatste openbare lezing bij het door hemzelf opgerichte Remarque Institute, onderdeel van de New York University. Onder de titel ‘What is Living and What is Dead in Social Democracy’ pleitte hij voor het behoud van de sociaal-democratie.

Niet door de vraag te stellen: wat zou de sociaal-democratie moeten doen voor de toekomst, die overigens wel beantwoord moet worden. Nee, de belangrijkste vraag die deze politieke stroming zich zou moeten stellen is: wat zou er zijn gebeurd als er geen sociaal-democratische beweging was geweest in de twintigste eeuw?

Daar zijn veel antwoorden op mogelijk, maar Nederland zou er ongetwijfeld heel anders hebben uitgezien in 2010. Volgens Judt moeten bijvoorbeeld oude sociaal-democratische idealen als solidariteit en verheffing nieuw leven worden ingeblazen. Daar is het dus slecht mee gesteld, constateert ook Rob Riemen. Elites zouden zich ‘sterk moeten maken voor cultuur en geestelijke waarden’, maar laten dat na:

“Juist in een democratische samenleving heb je elites nodig die het voorbeeld geven. Maar de zakenelite is ontmaskerd. De intellectuele elite relativeert zichzelf, de media-elite wil vooral verkopen. En de politieke elite mist idealen en loopt achter Maurice de Hond aan.” – Riemen in de Volkskrant

De uitzending van Tegenlicht van 11 oktober heet ‘Het testament van Tony Judt’, want de historicus overleed in augustus van dit jaar aan de gevolgen van de spierziekte ALS (amyotrofische lateraal sclerose). Hij was daardoor grotendeels verlamd en hield zijn lezing vanuit een rolstoel. Indrukwekkend was dus ook de humor waarmee hij zijn voordracht begon: “What you see is the original talking head!”

Judt werkte mee aan onderstaande video om fondsen te werven voor de bestrijding van ALS. Een transcript van zijn lezing is te vinden bij The New York Review of Books, waar hij ook voor schreef. Tony Judt is 62 jaar geworden.

foto Keke Keukelaar

Vrijdagnacht 20 augustus hoorde ik een indrukwekkende uitzending van ZomerNachten. In dat programma vertellen een gastheer of -vrouw in anderhalf uur ononderbroken hun verhaal, gelardeerd met muziek naar keuze. Zonder presentator, maar ongetwijfeld goed begeleid door de makers van Casa Luna, die dit van oorsprong Zweedse concept een Nederlandse variant hebben gegeven. Dat staat of valt natuurlijk met de gast en de voorkeuren van de luisteraar. Blij dat ik de aflevering heb gehoord met dichter en acteur Ramsey Nasr.

Vanuit zijn rol als dichter des vaderland stelde Nasr de vraag aan de orde wat dat vaderland nu precies is. En wat betekent het nu dat je Nederlander bent? De vragen over identiteit houden hem op verschillende niveaus al langer bezig, niet in de laatste plaats doordat hij een Palestijnse vader en een Nederlandse moeder heeft. Hij laat zich prettig scherpzinnig uit over het debat en de stellingnames ten aanzien van migranten.

Dat doet hij onder meer aan de hand van het werk en de biografie van de Russische componist Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975). Wervelend en vol geestdrift vertelt Nasr over zijn liefde voor deze componist en diens benarde positie in het Stalin tijdperk. Maar ook door een voorschot te nemen op de toekomstige Nederlandse taal door een schitterende voordracht van zijn gedicht ‘mi have een droom’, waarin Nasr de straattaal – let mi takki you 1 ding – vermengd met Nederlands in het Rotterdam van 2059.

Oranje-gevoel

Kortom, een uitzending om nog eens onder de aandacht te brengen of terug te luisteren. Nederland is prachtig, maar laten we wel kritisch blijven op de sentimenten uit de heffe des volks. Ook het beeld van dat zogenaamde ‘nuchtere Nederland’ is, zou je zeggen, wel aan duigen na die idiote vertoning van de huldiging van het Nederlands elftal met boottocht en op het Museumplein. Het ging toch om een klote wedstrijd en een verloren finale! Een toontje lager graag!

Nederland vliegt regelmatig uit de bocht. Zie die types uit Simpelveld (zomernummer Vrij Nederland) die achter Wilders aanhobbelen en liefst al die moslims zouden willen deporteren, maar er nog nooit één hebben gezien of gesproken. Of de paniek op de Dam tijdens de dodenherdenking op 4 mei, waar Nasr over dichtte (uit ‘Een mooie dag om stilte te verscheuren’):

“Vlak voor mijn voeten valt een hoogbejaarde
in zijn soldatenpak. Hij huilt. Ik kijk.
Waar alles mag, is ieder vogelvrij.”

Terugluisteren

Wie weet, kan ZomerNachten net als het Zweedse Sommar een mooie traditie worden, Het programma is al 50 jaar lang op de Zweedse Radio te horen en is zeer populair. Volgens de Casa Luna website is het een dagelijks programma en luisteren er 1 miljoen van de 9 miljoen Zweden. Handig is in ieder geval de ZomerNachten-widget.

Mijn interesse voor politiek komt door mijn opa, Adri van Maanen. Althans, dat zeg ik altijd maar,  mijn persoonlijke mythe. Lange tijd was hij in ieder geval een held voor mij. In het Rotterdam van voor de Tweede Wereldoorlog betrokken bij de SDAP en de AJC, verzetsman en na de oorlog senator voor de PvdA. Ook het selfmade man-gehalte van zijn geschiedenis spreekt tot de verbeelding. Van leerling op de ambachtschool (electricien) naar leraar wis- en natuurkunde en ten slotte gepensioneerd als onderwijscoördinator van de Hoogovens bedrijfsschool in IJmuiden. Petje af.

Vijf K’s

Het vuur waarmee de oude SDAP tegen de vijf K’s streed, is bij de PvdA nogal geluwd, maar het valt me op dat de verhouding ermee politiek nog steeds van belang is. De vijf K’s? Ja, dat waren een aantal heldere strijdpunten, namelijk kapitaal, kerk, koningshuis, kazerne en kroeg. Daar was opa dan allemaal tegen. Hoogstwaarschijnlijk heeft hem dat ook dwarsgezeten. Wel is hij zijn leven lang van de blauwe knoop geweest, maar in de kazerne van het verzet heeft hij toch ten minste meegewerkt aan het omleggen van ‘de Mof’. Hij heeft er nooit over gesproken.

Nog steeds dienen alle politieke partijen zich ten opzichte van deze onderwerpen uit te spreken. Als spelen ze natuurlijk niet even nadrukkelijk een rol tijdens deze verkiezingen. Maar daar zien we dan ook gelijk het probleem. Voor de kiezer behartenswaardige standpunten zijn niet binnen één partij terug te vinden. Ze zijn verdeeld over partijen. Je kan wel tegen kapitaal zijn, maar je hebt het ook nodig. Cohen vindt ook het koningshuis niet passen in een democratie, maar ‘ze’ heeft het toch goed gedaan. Je zou kunnen stellen dat het koningshuis het niet overleefd zou hebben zonder PvdA, zie de zaak Prins Bernard en Lockheed.  Je kan wel tegen oorlog zijn, maar ze zijn er onmiskenbaar. En geweld is soms nodig om erger geweld te voorkomen, al denk ik dan ook aan Congo en Soedan, eerder dan aan Irak en Afghanistan.

Ontevreden diva’s

Dat kiezers zich steeds meer als een consument opstellen, dat lijkt me een fors probleem. Er is geen politieke partij meer die al je standpunten precies verwoordt, dus je zal moeten kiezen uit de partij die het dichtst bij jouw ideeën ligt. De kiezer wordt zo al snel ‘een ontevreden diva’, zoals de onlangs overleden Hans Dijkstal (VVD) ooit zei. Dat zie we volgens mij nu vooral gebeuren bij de PVV. Die kiezers zijn volgens mij ontevreden consumenten van het politieke product (sic), die helaas niet inzien dat de PVV hun sentimenten wel slim bespeelt maar geen serieuze oplossingen heeft. Dat vermoeiende gelul over veiligheid en islam ook. Ze zijn vooral tegen de huidige politiek en ‘de elite’, zoals de SP dat eerder was.

Coalities zijn  onvermijdelijk, dus het is afwachten wat dat oplevert. Dat is de hoge hoed van de Nederlandse regeringsvorming. GroenLinks heeft dat probleem nog wel aan het voorstel gekoppeld om de kiezer ook een voorkeur voor een coalitie te laten uitspreken, naast de stem op een partij en een kandidaat. Aantrekkelijk idee, hoewel mij de praktische uitwerking nog niet duidelijk is.

Weggedrukte onderwerpen

Hoe vaak hebben we het niet gehoord: Nederland is geen eiland. Tijdens de verkiezingen lijken het buitenland, internationale en Europa intussen niet meer te bestaan, of het moet in het beperkte kader van de economische crisis passen. Klimaat, duurzaamheid, milieu, het komt in bijzinnen voorbij. Terwijl de partijprogramma’s daar veel meer scherpte hebben en uiteindelijk ook over de portemonnee van Nederland gaan.

Kunnen we daar de media de schuld van geven? Dat is wel vaak een prettig selectief argument. Vanochtend bevestigde journalist Kees Boonman bij Radio 1 nog eens dat er voorafgaand aan een mediaoptreden van een politicus dagelijks moet worden onderhandeld met het campagneteam cs. over welke onderwerpen op welke wijze aan bod mogen komen. Het is de politiek zelf die kennelijk bang is om het hele spectrum van hun politieke visie ter discussie te stellen. Terwijl je daar als kiezer toch wel recht op hebt.

Kiezen!

Ik maak het voor mezelf maar even overzichtelijk. Solidariteit, duurzame economie, werk, ondernemen, onderwijs, internationale betrekkingen, milieu, innovatie: dat zijn dingen die ik belangrijk vind. De VVD en Rutte zijn voor mij geen optie, omdat ik niet geloof in dat marktdenken zonder regulering door een sterke overheid, dat heilloze geloof in kapitalisme zonder grenzen (daar wel). Daar heeft overigens ook de PvdA aan bijgedragen in de jaren ’90. Niet voor niets is oud-boegbeeld Wim Kok volledig uit het zicht gebleven, die vult nu zijn tas bij de ING. Tegelijk vind ik de PvdA best verstandig denken over de aanpak van de crisis en hebben ze met mensen als Frans Timmermans verstandige, meer Europees en internationaal denkende politici.

En ik heb een voorkeur voor GroenLinks, dat een goed programma heeft en een uitstekende partijleider. Ze hebben ook oog voor kleine ondernemers en freelancers als ik. Ze zijn goed bezig met klimaat en duurzaamheid, want ja, ik heb ook kinderen. Maar GroenLinks komt nooit in de regering zonder de PvdA, dus ga ik vandaag strategisch landen met het rode potlood bij: Mei Li Vos!

Geheel ten onrechte door de PvdA op plaats 38 gezet, net warmgedraaid in de Tweede Kamer en ze komt op voor kleine, flexibele werkpaardjes, zoals ik.

UPDATE 14 juni:  Hoewel ik als stemmenteller in de Amsterdamse Posthoornkerk heb gezien dat Mei Li Vos meer voorkeursstemmen heeft gekregen, heeft zij haar zetel waarschijnlijk niet veilig kunnen stellen.

Bekijk biografische pagina bij de Tweede Kamer (nu het nog kan).

Vorig jaar nog noemde Beck onze eigen Geert een fascist,  sowieso schijnt hij politiek rechts in Europa die kwalificatie toe te dichten. Daar kon Geert, tijdens zijn Amerikaanse collecteronde tweemaal bij zijn show te gast, best nog wel bij.

Meer over Brave New Films