Occupy Beursplein – 16 oktober 2011

“Van onderop bouwen we aan een betere, goedkopere, waardegedreven verzorgingsstaat”, lees ik op de website van het Instituut voor Publieke Waarden. Dat klinkt goed, toch? In november 2011 publiceerde dit voor mij geheel nieuwe instituut een pamflet, getiteld In ons belang. Dus naar de echte pamfletten boekhandel gesneld – Atheneum op het Amsterdamse Spui – en lezen. Schrijvers Eelke Blokker en Albert Jan Kruiter hadden me enthousiast gemaakt door hun radio-optreden.

Één van de opmerkingen die mij trof in dat gesprek bij Casa Luna (Radio 1) op 5 januari ging over de wijze waarop de overheid burgers niet meer benadert als landgenoten met een vraag, probleem of verzoek, maar als potentiële fraudeur.

Die opmerking deed mij denken aan een interview dat ik in 2004 had met de toenmalig wethouder van Werk en Inkomen van Amsterdam, Ahmed Aboutaleb (PvdA). Aanleiding was de verplichting voor werklozen tot het doen van vrijwilligerswerk. De huidige staatssecretaris van Sociale Zaken Paul de Krom (VVD) hoorde ik daar laatst ook weer over. Voelde zich een hele vent natuurlijk.

Uitkering of taakstraf

Enfin. Ik ging er toen lekker tegenaan met de openingsvraag: “Wat is nog het verschil tussen het hebben van een uitkering en een taakstraf?” Volgde een ontwijkend, maar prima geformuleerd antwoord van Aboutaleb. Zoiets als De Krom nu ook doet: wat terugdoen voor de samenleving. Dat mag natuurlijk altijd, maar helpt verplichten?

Dit voorbeeld is gelijk een voorbode van een conclusie in het pamflet dat de traditionele politieke stromingen in Nederland ‘een karikatuur van zichzelf zijn geworden’, socialisme en liberalisme in dit geval.

Het ongenoegen van burgers wordt gevoed door deze lege instituties, constateren de schrijvers, waaronder die partijen die de afgelopen dertig jaar in wisselende samenstelling hebben geregeerd en nu in ideologische crisis verkeren. Was Nederland niet ‘af’?

Onbedoelde effecten

Het pamflet opent met 5 goedgekozen voorbeelden waarbij goedbedoelde overheidsregels het tegenovergestelde veroorzaken en mensen treft: een ongeregistreerde dakloze, een een oppas oma die gastouder wordt, een stel dertigers dat toch maar Polen inhuurt voor de verbouwing, een Wajonger die uit armoede rommelt met mobieltjes en abonnementen, een stel dat wordt overvraagd door inzet van het PGB van de buurman aan wie ze burenhulp wilde geven.

Opvallend daarbij is dat het allemaal om financiële regelingen gaat, die de boel verstoren: landelijke regels, tussen rijks- en lokale overheid, tussen rijk of gemeente en burger. Overheid en politiek bestuur proberen alles tot een financiële zaak te terug te brengen en daarmee iets te sturen.

Private winst, publiek verlies

T-shirt tekst: Illusion of democracy

De verzorgingsstaat heeft Nederland veel gebracht, maar is uit de hand gelopen. De verhoudingen tussen markt, overheid en het – mede door de overheid gestimuleerde – eigenbelang van burgers zijn volkomen verstoord. Het is onderdeel van wat de schrijvers ‘the tragedy of the commons’ noemen, een onafwendbare tragedie waarvan de slotakte nog niet in zicht is.

“De kloof tussen private belangen en publieke belangen weten we nauwelijks meer te overbruggen.”

Door het eigenbelang van de burgers, door overheid en ambtelijke molens, maar ook de halfbakken privatisering van sommige overheidsdiensten die in de jaren negentig opkwam heeft daar ook aan bijgedragen. Zie de NS, moet weer geld bij, belastinggeld. Organisaties op ‘afstand’ gezet van de overheid, meer marktwerking of publiek-private samenwerkingen, want dat zou schelen in de uitgaven en de dienstverlening verbeteren. Nou, bepaald niet altijd, weten we dus, al rijdt dat treintje voort.

Terecht halen Blokker en Kruiter de onderzoeken van het Sociaal Cultureel Planbureau aan, waarin Nederlanders steeds als  tevreden en gelukkige mensen naar voren komen, die echter ook steeds meer ontevreden zijn over de democratische verzorgingsstaat, normen en waarden, politiek en bestuur. Die gezamenlijke problemen worden maar niet opgelost. “Onze private belangen staan boven aan de agenda, maar ons gemeenschappelijk belang is verweesd.”

Actuele voorbeelden

Uit het recente nieuws blijkt wel dat deze tragedie nog doorgaat. Natuurlijk bureaucratie, heeft er zeker mee te maken. Het is niet ondenkbaar dat Albert Jan Kruiter als lid van De Kafkabrigade voorbeelden heeft aangedragen. Maar het gaat ook om overheidsinstellingen die nodig zijn voor het welzijn en het vertrouwen van de burger. Neem de Inspectie voor de Gezondheidszorg die toezicht moet houden op de kwaliteit van ziekenhuizen en artsen. Dat zit  gewoon een potje zitten liegen om zijn verantwoordelijkheid naar bestuur en burger te ontduiken, zoals bleek tijdens de uitzending daarover van Radar.

Of zie, dezelfde avond op televisie, De slag om Nederland, waarin ROC Arcus in Heerlen de plaatselijke politiek blijkt te hebben gechanteerd om een overbodig, zelfs schadelijk (door leegstand), maar door de Raad van Bestuur gewenst en kapitaal (100 miljoen) nieuw complex te kunnen gaan bouwen. Een initiatief dat zij overigens als laatste ROC in Nederland hebben genomen, dus groter leed is al geschied. Reeds. Vandaar dat ik deze tweet wel kon waarderen:

Deel mee in de brandstapelbehoefte, edoch: #arcus is een van vele. Met een zondebokje slachten is ‘t nog niet klaar. #dson

— Judith Ploegman (@judithploegman) January 23, 2012

Op zoek naar een nieuwe civil society

Moeten we lijdzaam toezien tot die hartverscheurende slotakte van deze tragedie voorbij is? Kunnen we wat doen? De auteurs stellen dat we dan ‘over de schaduw van ons verkeerd begrepen eigenbelang moeten springen’. Overheid, bedrijfsleven, burgers en civil society. Want iedereen ziet wel in dat vrijheid, gelijkheid en broederschap belangrijke publieke waarden zijn. Of dat de democratische verzorgingsstaat best wel iets mag kosten, en dat echt niet alles in geld is uit te drukken.

“Herwaarderen van wat we gezamenlijk hebben en delen, is een eerste betekenisvolle stap. Niet omdat het ethisch, moreel of politiek correct zou zijn, maar omdat we er belang bij hebben. Gezamenlijk belang, wel te verstaan.”

Henk, Ingrid? Hallo Simpelveld! Iedereen veel succes!

In ons belang heeft interessante raakvlakken met een manifest van Stad in beweging dat vorig jaar mei verscheen.

Huilie-huilie is nog nog niet opgenomen in de eerste druk van De woorden van Wilders, maar dat gaat vast nog gebeuren. Van ‘afschaffen’ tot ‘zat’ gaat het nu, maar Kuitenbrouwer stelt in zijn dankwoord dat het boek dikker zou zijn geweest als hij niet met zijn uitgever had beslist tot het vervroegen van de uitgave. De val van kabinet Balkenende gaf daartoe de aanleiding.

“Een succesvolle politicus is een succesvolle taalgebruiker”, schrijft Kuitenbrouwer. In die zin heeft Wilders in ieder geval succes, want alle media hengelen naar quotes (fijne uitspraken en one-liners) en hij is een kijkcijferkanon op televisie. Of wat hij zegt nu klopt of haalbaar is, maakt niet uit. lijkt wel, Wilders komt er meestal mee weg. Dat maakt het dus interessant. Maar ook sommige taalvondsten zijn bijzonder geestig, zoals het ‘Anatolisch korfballen’ (is links-gesubsidieerd, dus afschaffen, al bestaat het niet) of de ‘heimweeschotel’ (de paraboolontvanger gemonteerd op de balkons van sommige Nederlandse buurten).

De bedoeling van Nederland

Opvallend in Wilders’ taalgebruik zijn de ‘oude’ woorden en begrippen, Kuitenbrouwer vat het samen als Swiebertje- taal, met woorden als [het kanbinet] moet ‘zijn biezen pakken’, is ‘geen knip voor de neus waard’ of iets of iemand kan ‘de rambam krijgen’. Knettergek en ‘het zal mij worst zijn’ passen ook in dit rijtje. Na de formatie van het gedoogkabinet leek het me even Wilders (met bv. huilie-huilie) zijn toon veranderde, maar volgens Kuitenbrouwer via Twitter gaan “dat krenkende en dat oubo idioom als vanouds samen”.

Lezing van zijn boek bevestigt dat beeld inderdaad. Wilders is daarnaast sterk in retorica. Hij spreekt in zo veel mogelijk in hoofdzinnen en gebruikt bepaalde lidwoorden, en dat allemaal in de overtreffende trap (metaforte). Dat maakt zijn taal een stuk krachtiger dan dat van nuancerende uitspraken van andere politici. Dus: De islamisering, waar de meerderheid van Nederland tegen is, is een tsunami of het paard van Troje.

En daarmee komen we op een belangrijk onderdeel van zijn tactiek: framing. Het is een manier om om van immigranten ‘gelukszoekers’ of uitvreters te maken. Islamisering is een centraal begrip, maar ook ‘subsidie-is-roof’ (subsidie is altijd links, net als ‘de grachtengordel’), ‘het dhimmi-frame’ en het ‘blauwdruk-Nederland-frame’ noemt Kuitenbrouwer. Dat laatste heb ik zelf altijd volkomen idioot gevonden, want Nederland heeft in de ogen van Wilders een bedoeling, Maar wat die bedoeling nou is, daar komen we niet achter. Misschien dat Henk en Ingrid dat nog eens kunnen uitleggen.

De aap en de nootjes

Waar ook moeilijk achter is te komen, is de Nieuwspoort-code. Dat ondervond Joris Luyendijk, die in opdracht van perscentrum Nieuwspoort rapporteur mocht zijn van politiek-publicitair complex dat het Binnenhof heet, of politiek Den Haag. Vanwege zijn opleiding als antropoloog besloot hij tijdens zijn rapporteurschap in september 2010 ook zo te werk te gaan.

De stammen die hij vervolgens onder de loep heeft genomen, zijn achtereenvolgens de lobbyisten, de politici, de voorlichters en de journalisten. En allen hebben te maken met de Nieuwspoort-code, min of meer gevat in de titel: Je hebt het niet van mij, maar… In het perscentrum, waar lidmaatschap vereist is, kunnen deze Haagse stammen samenkomen zonder dat hun gesprekken onmiddellijk aan de openbaarheid worden prijsgegeven. Maar ja, er moet wel iedere dag kopij zijn, een quote en ook een politiek plan worden gelanceerd. Wat is de snelste weg naar Pauw & Witteman?

In het verslag van Luyendijk komt dan ook het beeld naar voren van de professionele wurggreep waarin deze stammen elkaar houden. Als de code wordt geschonden, krijg je straf. Het zorgt ervoor dat best handig is te weten welke stagiaire door wie is bestegen, want daar kan weer een informatieve of tactische slag mee worden geslagen. Of je kan als voorlichter, lobbyist of politicus iets in de week leggen bij een journalist.

De opmerking van Luyendijk, die Nederland in het kader van de missie in Kunduz onlangs het aapje van Amerika noemde, is een gedachte die vrijwel direct voort lijkt te komen uit zijn verslag. Brave aapjes krijgen nootjes. En zo gaat het, om begrijpelijke redenen, ook rondom het Binnenhof. Een journalist wil een goed verhaal, de lobbyist aandacht voor zijn zaak, de voorlichter een sterk profiel voor zijn partij en de politicus wil zijn voorstel erdoor krijgen. Soms ben je het aapje, soms kan je nootjes uitdelen.

De verstrengeling is enorm en dat tekent Luyendijk bijvoorbeeld op uit de mond van de relatieve nieuweling, Job Cohen, fractievoorzitter van de PvdA. Een voormalig voorlichter uit die partij heeft het er soms ook moeilijk mee, maar zegt: Dont’t hate the player. Hate the game.

Enorme verstrengeling

Verstrengeling is er ook in de rol binnen het spel. Zo is de voormalig voorlichter nu lobbyist, maar zijn ook andere overstapjes gebruikelijk. Voorlichter wordt politicus, politicus wordt lobbyist, lobbyist wordt voorlichter, journalist wordt politicus. Maar vooral in de rol van politicus ben je niet te benijden, want in dit spel gaat veel energie zitten en er moeten flinke dossiers worden bijgehouden.

Dat is toch ook wel iets dat zorgelijk is. Laten we er van uitgaan dat zij hun werk goed willen doen, die politici van ons, hoe komen zij aan betrouwbare informatie met anderhalve medewerker en een stagiaire? Ooit had GroenLinks een voorstel voor een Parlementair Bureau dat hen zou moeten gaan ondersteunen. Het is er niet, zoals het er in de Verenigde Staten bijvoorbeeld wel is.

Daar heeft iedereen toegang tot onafhankelijke en gedegen achtergronden bij politieke kwesties via Open CRS – Congressional Research Reports for the People. Mogelijk had dergelijke informatie GroenLinks kunnen behoeden voor dat dwaze besluit een ‘civiele missie’ naar Kunduz te steunen, ‘buitenlandpolitiek bedrijven vanuit idealistische motieven’ heet dat in de woorden van Jolande Sap. Zeventig procent van het bedoelde volk is tegen. Al zegt dat weinig, dat stemt ook voor de woorden van Wilders.

Ook zo’n zin in Anatolisch korfballen?

Bernstein schetst een beeld van de Amerikaanse mediaconsument die zijn media zo kan uitkiezen dat hij nooit een onwelgevallige mening hoeft te horen. Via televisie, kabel of online wordt hij op zijn wenken bediend. Daarnaast zegt Bernstein interessante  dingen over de verhouding tussen landelijke en lokale media. Anders gezegd, de Vlagtwedder Grensbode hoeft geen parlementaire, Haagse redacteur meer te hebben, die voegt journalistiek namelijk niets meer toe. Lokaal nieuws blijft overigens wel van belang, alleen wordt het anders georganiseerd en gebracht. De New York Times is momenteel bezig dit onderscheid in de nieuwsstromen te maken.

De video maakt deel uit van een serie – True Tuesdays – die wil uitzoeken ‘waar het heengaat’ in de online wereld. De serie richt zich met name op investeringen, sociale media, auteursrecht en marketing als onderwerp. True is een ‘high end’ hosting provider. De video zelf is ook een voorbeeld van een combinatie tussen ‘branded content’ en achtergrondjournalistiek.

Bekijk de video hier of lees het bericht bij Frankwatching

#

Met de droogkomische Keuringsdienst-aanpak en de prachtige commentaarstem van Peer ‘Bommetje’ Mascini is de serie reportages een aanwinst. Tegelijk bewijst het dat je het verhaal moet opzoeken, zodat ik Paul Brill van de Volkskrant van harte steun in zijn pleidooi om vooral toch correspondenten in ere te houden. Zijn artikel is overigens herplaatst bij De Nieuwe Reporter.

Fijne kortingen

Brussel wordt platgelopen door allerhande lobbygroepen. Het is een onderdeel van de Europese democratie. De auto-industrie is bijzonder vertegenwoordigd met de ‘adviesgroep’ Cars 21, waarin ook parlementariërs zitting hebben naast de grote Europese automerken. Hun invloed gaat bijzonder ver, want hun adviezen hebben geleid tot uitstel van aanpassingen om auto’s zuiniger en minder vervuilend te maken.

Tegelijk bewijst ‘embedded’ en scheidend parlementariër Kathalijne Buitenweg (GroenLinks) dat de auto-industrie er veel aan is gelegen het hele Europarlement te vriend te houden. Zij gaat – voor het eerst (!) – op zoek naar een auto en komt er achter dat er enorme kortingen worden aangeboden op de aanschaf van een nieuwe auto. Dertig procent bleek geen uitzondering.

Wormenkaas

Voedselveiligheid is een grote zaak voor de Europese Unie en dat is op zich terecht. Maar oude regionale recepten laten zich niet zomaar wegduwen door regels. De casu marzu (= rotte kaas) die op Sardinië wordt gemaakt, mag eigenlijk niet gegeten worden volgens ‘Brussel’. De kaas wordt op smaak gebracht door hem door larven van de kaasvlieg te laten doorboren. De poep van de larven geven de kaas een sterke en romige smaak. De Sardijnen beschouwen het als kenmerk van hun onafhankelijkheid en als cultuurgoed. Het ligt niet in de winkel, maar het wordt wel gemaakt.

Maar zoals uit de andere afleveringen ook blijkt, is de controle merkwaardig geregeld. Waar een Nederlandse producent van verse geitenkaans of gorgonzola, ook ‘rotte kaas’, vier keer of meer wordt gecontroleerd, komt bij de Sardijnse kaasmaker niemand langs.

Appelation controlée – La la la- la la -la

Dan de Franse bubbels. We weten dat champagne alleen uit de Champagne-streek mag komen. Maar waar wordt nu eigenlijk op gelet? Op de druif, de grond, aantal zonuren, kortom alle invloeden die samen de ‘terroir’ van de wijn uitmaken? Nee hoor, alleen de streek. Dus wordt er wat afgemengd en bijgemengd om maar aan de productie en de kwaliteit te kunnen voldoen, met wisselende uitkomst maar wel als ‘echte’ champagne. Europa laat het over aan de branche zelf om de eisen op te stellen. Niet verwonderlijk dus dat momenteel geprobeerd wordt de Champagne-streek te vergroten (sic), meer grond dus om meer champagne te kunnen produceren.

In deze aflevering wordt dat afgezet tegen de Zwitserse wijn uit het dorp Champagne, waar geheel volgens traditie wordt gewerkt. De wijn mag echter geen champagne heten, dus staat er C-ampagne op het eitiket. Roland Duong was onder de indruk van de smaak.

UPDATE: Maandag 1 juni was de laatste aflevering te zien, waarin de ‘Euroscepsis met enige scepsis’ werd benaderd. Een belangrijke conclusie is dat de Europese regels helemaal niet zo dwingend zijn als de tegenstanders van ‘Brussel’ vaak beweren. Zo is de werkhoogte voor de ladder van glazenwassers door overleg tussen Nederlandse werkgever en werknemers tot stand gekomen. Wel zijn er algemene veiligheidsafspraken gemaakt. De intensieve controle van de rauwmelkse kaas is ook door Nederlandse bestuurlijke organisaties ingevoerd. Dat fenomeen heet gold plating, het stapelen dus van extra regels door lidstaten, en Nederland is daar erg goed in.

Politici die als ‘kritisch’ of ronduit negatief over Europa zijn (SP, PVV, VVD, maar ook PvdA), hebben het dus regelmatig mis en maken gebruik van populaire vooroordelen. Twee partijen zijn zowel kritisch op als voorstander van de Europese Unie: D66 en GroenLinks.

Voor diegenen die het niet gezien hebben, bezoek Uitzendinggemist en bekijk de afleveringen.