Volgens architectuur historicus Max Cramer was Wijdeveld behalve architect ook een groot acteur. Hij kon met grote gebaren enorme betogen afsteken, waarbij hij de toehoorders meenam in een groot verhaal. Zijn opleiding als architect voltooide hij vanaf 1900 bij P.J.H. Cuypers (Rijksmuseum, Centraal Station Amsterdam).

Het was een man die durfde te dromen. In tegenstelling tot het semi-wetenschappelijke modernisme had hij een meer romantische kijk op de architectuur. Hij was betrokken bij de Amsterdamse School, propageerde dat via het tijdschrift Wendingen (1918) en was vriend en fan van de Amerikaanse architect Frank Lloyd Wright. In Wendingen gebruikte hij – ook graficus – als eerste de schreefloze letter, de soort letter dus die voor internet onmisbaar is – dit is er één.

Villa de Wachter

Wijdeveld was een vriend van de familie Langelaan. Cornelia Langelaan, dochter van de gefortuneerde Adriaan Stoop, gaf de opdracht aan Wijdeveld, die ook het interieur en de inrichting (meubels en lampen) verzorgde. Deze Cornelia – Cor – was een bijzondere vrouw, want bijvoorbeeld in die dagen al een hartstochtelijk pleitbezorger van het Montessori onderwijs.

‘Opa Stoop’, een kundig en ambitieus mijningenieur, stichtte in 1887 op Java de Dordtsche Petroleum Maatschappij en bracht deze familieonderneming tot grote bloei. Zeker nadat het bedrijf was overgenomen door de ‘Koninklijke Olie’ was hij een welgesteld man. Een tweede terrein van actie vond hij vervolgens in Beieren, waar een mineraalwaterbron, aangeboord op zoek naar olie, de basis werd voor het kuuroord Bad Wiessee. Daarnaast ontwikkelde Stoop zich tot weldoener, die velen in zijn voorspoed liet delen. Zo stichtte hij ondermeer het Stoop’s Bad in Haarlem en de Bloemendaalse Schoolvereniging en financierde hij talloze andere initiatieven. (Bron: website Stoop-Van Deventer)

Creatieve familie

De familie Wijdeveld is een creatieve familie gebleken. Wolfgang Wijdeveld, de zoon van Hendrik, was componist. En verschillende kleinkinderen van Wolfgang zijn beeldend kunstenaar. Vandaar er deze dag naast het bekijken van de villa en maquettes van ontwerpen ook muziek was te horen en er grafiek en schilderijen te zien waren.

Bijzonder was om de compositie Taliesin uit 1948 van Wolfgang Wijdeveld te horen. Getipt door zijn twee dochters heeft de sopraan Julia Bronkhorst het initiatief genomen om dit werk uit te voeren. Taliesin was het zomerhuis van Frank Lloyd Wright, waarmee deze zijn ideeën over organische architectuur verder probeerde te ontwikkelen.

Villa in de oorlog

De familie Langelaan verkocht de villa rond 1950. Van Corretje Guldemond-Langelaan, Johanneke’s moeder, heb ik wel een goed verhaal – op deze 5e mei – gehoord over de villa en de bewoners tijdens de oorlog. Namelijk dat er is getennist met ingekwartierde Duitse soldaten, terwijl er verschillende onderduikers in het huis aanwezig waren.

Een bijzondere dag was het. En bijzonder spijtig dat Cor er niet bij kon zijn. De foto’s heb ik haar wel laten zien.

Vanuit ons logeeradres in Winterswijk ben je na ruim een uurtje rijden bij de Kokerei Zollverein in Essen. Het hele industrieterrein – mijn en cokesfabriek – beslaat zo’n 5 vierkante kilometer. De gebouwen hebben ten dele nieuwe bestemmingen gekregen, als museum maar ook als huisvesting voor de creatieve sector in de regio Essen. Het komend jaar worden er veel evenementen georganiseerd, want het Ruhrgebied is in zijn geheel Culturele Hoofdstad 2010.

De Kokerei is in de jaren 1958-1961 gebouwd onder leiding van de industrie-architect Fritz Schupp, die er volgens de folder ‘ein weiteres Meisterstück’ mee afleverde. Inderdaad maken de installaties, toch vooral om hun functionaliteit gerealiseerd, esthetisch ook veel indruk. De tientallen metershoge installaties en de vele verticale en horizontale zichtlijnen – de staalcontructies, de pijpen – leveren een mooi schouwspel.

Waar ik eigenlijk naar benieuwd ben, in de stilte van de wandeling, is het geluid dat de fabriek – 24 uur per dag, 365 dagen per jaar in bedrijf – gemaakt moet hebben. De cokesovens, de treinen, de transportbanden, het gesis van stoom en kleppen enzovoort.

[nggallery id=6]

Cokes in het Ruhrgebied

De staalindustrie gebruikte de hier geproduceerde cokes voor de verschillende hoogovens in de omgeving. Met meer dan 7000 ton cokes per dag was de fabriek in de jaren ’70 de grootste in zijn soort. Bij de volcontinue productie waren zo’n duizend werknemers betrokken. Door de staalcrisis begin jaren ’90 daalde de vraag naar cokes zodanig dat de Kokerei in 1993 werd stilgelegd.

In een hoogoven helpt de brandende cokes het ijzer uit het ijzererts te winnen. De cokes zelf wordt gemaakt van steenkolen, voor de Zollverein gewonnen uit Schacht 12. De steenkool moet twintig uur tot ruim 1000 graden Celsius verhit worden om de gasvormige bestanddelen eruit te verwijderen, de ‘zwarte’ kant van de productie. Cokes brandt daarom langduriger en bij hogere temperatuur dan steenkool.

Het gasmengsel dat hierbij vrijkwam, werd gereinigd en gescheiden. Dit ‘witte’ gedeelte van het productieproces leverde weer tonnen aan nevenproducten voor de chemische industrie, namelijk ruwe teer, ruwe benzeen en ammoniak (voor zwavelzuur). De Kokerei Zolverein verbruikte daarbij dagelijks 440.000 kWh stroom en 10.000 m3 water.

Meer links:
Die Industriedenkmal Stiftung
Ruhrgebied – Culturele hoofstad 2010
Ruhr Museum

Ik meld me bij een festivalbalie in de hal van het Centraal Station. Met een groepje van vijf mensen ga ik mee naar perron 1. Onderweg passeren we een behoedzaam wandelende man met hoofdtelefoon en iPod Touch in de hand. In een ruimte op het perron krijgen de instructies voor de tour krijgen en de iPod Touch met de videotour. Om de paar minuten worden we op pad gestuurd.

Je wordt geacht te wandelen als je foto’s op je scherm ziet, waarop met play-pijltjes de richting wordt aangegeven, stilstaan als er een video langskomt. “Één oog voor het scherm, één oog voor de wereld”, is de tekst die de vrouwenstem een aantal keer herhaalt. En: “Denk eraan, het is jouw wereld!” De hoofdtelefoon sluit het meeste omgevingsgeluid af.

Aan de wandel

De tocht voert van perron 1 naar de hal, roltrappen weer op, perron 1, weer afdalen naar de hal (oostzijde), langs de bagagekluizen, de gang in naar een ander perron, naar de pont en dan naar Noord het Overhoeks-terrein op en de voormalige bedrijfskantine van Shell in.

Maar er gebeurt intussen meer dan deze beschrijving suggereert. Je gaat bijvoorbeeld kijken of mensen het niet een beetje vreemd vinden dat je zo met die witte wonderoren en dat ding voor je snufferd rondloopt. Maar het lijkt niemand te interesseren. Ik heb nog even geprobeerd met eigen audiorecorder (op de iPhone) opnamen te maken, maar dat gaf ik al snel op. Wel maakte ik nog wat foto’s.

[nggallery id=5]

Videojournaals

Tijdens de tour wordt de wandeling onderbroeken door videojournaals. Vanuit een televisiestudio in NOS Journaal-stijl worden we geïnformeerd over onduidelijke meldingen van de uitbraak van een ziekte op en rond het Centraal Station. We krijgen updates van verslaggevers, interviews met een deskundige, de woordvoerder van de NS en met burgemeester Cohen. Zie ik daar nu weer iemand met een hesje van de nooddiensten lopen?

Is er een ziekte uitgebroken? Is het een virus? Is vast bedacht vanwege de Mexicaanse griep. Ja, wat zit er eigenlijk in al die bagagekluizen? Een mondkapje, je neemt het aan als onderdeel van de tour. Bij de pont staat een vrouw met een clipbord en een pen. Nee, nu even geen proefabonnement. Of ik haar even wil ‘huggen’. O ja hoor, en ook even tekenen, voor de iPod natuurlijk.

Op de pont kijken de tourlopers elkaar soms betekenisvol aan, we zitten in een samenzwering. Rode stickers rechts, blauwe stickers links op de pont. Grap op de pont: waarschuw de mede-tourloper dat er achter hem/haar iets gebeurt! Maak grote gebaren.

Vanaf de pont gaan we het Overhoeks-terrein op en de oude Shell-bedrijfskantine in. “Ben je bang in het donker?” In de spoelkeuken komt er een einde aan de videotour. Wat heb ik nu eigenlijk meegemaakt, vraag ik me af en stap door de deur. Ik wordt opgevangen door de actrice die ook in de video was te zien, die me vraagt of ik nog even langer mee wil doen.

Iets in uw mondhoek

Ze brengt me naar een geïmproviseerde wachtkamer met kamerschermen uit het ziekenhuis. Mijn voorgangers zitten er ook. Één voor één worden we door een zeer besliste assistente opgehaald. Staat ons een medische keuring te wachten?

Nee, met ferme tred brengt zij me naar een felverlichte set met twee camera’s waar de nieuwslezer uit de videojournaals zit. “U begrijpt dat ik u onder deze omstandigheden geen hand geef.” En we gaan ‘live’. Ik wordt voorgesteld als ooggetuige en beantwoordt – toch overrompeld – enkele vragen. Hoewel voorzichtig ga ik toch mee in het ‘mysterieuze ziekte’-verhaal. Ik zeg nog wel ‘als het zo is dat’, maar toch… Of ik nog fysiek contact heb gehad onderweg? Nee, zeg ik.

Ik wordt bedankt en er zit wat – ja daar – in mijn mondhoek. De assistente brengt mij naar een kamer, waar ik andere lopers aantref. Ze zitten naar een scherm te kijken waarop de nieuwslezer is te zien, wachtend op de volgende ooggetuige.

Wat heb ik gezegd? Ik heb trouwens wel fysiek contact gehad, met die griet bij de pont. En het was nog zo breed uitgemeten, “Zeg het hardop: Dit is mijn wereld”. Zat ik nu toch een beetje een fictief verhaal na te kletsen.

Met een paar tourlopers bekijk ik nog een paar interviews. Bij sommigen is geen enkele terughoudendheid om hele stellige oordelen te hebben: ja, het was chaos op het station, er was ongelofelijke paniek, vele mensen zijn ziek geworden enzovoort. Onthutsend toch hoe betrekkelijk eenvoudig je gemanipuleerd kunt worden.

Zaten we even in de door media vervormde wereld van Judith Hofland. Feit en fictie raakten in ieder geval in de kluts, zoals beloofd, en met open ogen stonken we erin.

Geestig is weer wel dat Geert, naar het zich laat aanzien, bij geen enkele fractie in het Europees Parlement gaat aansluiten. Dus gaan ze lekker met zijn vieren boe-roepen in Brussel, Nederland eerst! Dat zal opzien baren tussen de overige 781 leden. Het doet me denken aan mijn tijd op de landbouwschool in Alkmaar, waar een boerenzoon een sticker op zijn brommerhelm had geplakt met de tekst: Callantsoog onafhankelijk!

En terwijl de vier PVV-geuzen in Brussel dus helemaal niks voor mekaar gaan krijgen, strijken ze natuurlijk wel een fijne vergoeding op. Weg met die zakkenvullende bureaucraten? Eigen zak eerst? Of gaan ze het goede voorbeeld geven?

Europese verkiezingen
Treurig was het debat tussen de fractieleiders op de verkiezingsavond. Wat een chaos was dat. Hoewel al meerdere malen is gebleken dat de mondige Geert niet luistert naar argumenten in een debat, wordt dat vergeefs nog wel geprobeerd. Maar dat is dan ‘gewoon niet waar’, volgens Geert, of het is weer een voorbeeld van het cordon sanitaire. Of in de aanval: wij zijn nu de tweede partij van het land, moet uw regering niet eens aan aftreden gaan denken, mevrouw Hamer. Lekker debatteren, gaat nergens over.

Een paar ‘brave judoka’s die met een freefighter in de ring staan’, zo omschreef Bert Wagendorp het in zijn column in de Volkskrant (6 juni 2009). Wilde Geert hakt genadeloos in op de zwakke broeders in het debat. Dat Mariëtte Hamer het niet gaat trekken voor de PvdA is, vermoed ik, de juiste conclusie van Wagendorp. En dat debat blijft Haags gekakel, gaat niet over Europa.

Waar zou het wel over moeten gaan?
Misschien over de onhandelbare grootte van dat Europees Parlement. Te veel politici, te weinig politiek. Onder die titel schreef René Zwaap in 2004 een recensie over De stad der zienden van de Portugese schrijver José Saramago. Hierin wordt de parlementaire democratie ter discussie gesteld doordat het politiek systeem niet kan omgaan met 70 procent blanco stemmen.

Waar zou het dan wel over moeten gaan?
Misschien over de de Italiaanse uitgever van José Saramago. Uitgeverij Einaudi weigert een boek met politieke teksten van Saramago uit te geven, omdat hij kritisch is over Silvio Berlusconi. Het bedrijf is eigendom van dezelfde Berlusconi, van wie deze week langs Spaanse weg – El Pais, leve Europa! – een aantal boeiende, in eigen land gecensureerde foto’s van Berlusconi’s Villa Certosa te zien zijn.

”Ik heb censuur leren kennen tijdens de Portugese dictatuur, ik heb er onder geleden en ertegen gestreden, en niemand kan mij in een situatie van ogenschijnlijke democratische normaliteit vragen een werk te amputeren.” – reactie José Saramago

Waar zou het dan wel over moeten gaan?
Misschien over het feit dat er intussen ruim 60 jaar vrede en veiligheid is geboden in Europa, hoe deze koers te bewaren, of dat er dictaturen (13 onder de huidige 27 landen) zijn omgevallen, dat de Nederlandse handel enorm van de Europese eenwording heeft geprofiteerd.

Maar het mag ook best gaan over hoe Europa kan helpen zo’n cosmetisch opgewaardeerde smeerlap als Berlusconi een schop onder zijn reet te geven. Italië te verlossen van die ‘ziekelijke betovering door Berlusconi’, zoals Saramago zegt. Of over hoe eindelijk eens een einde komt aan die malle verhuizing – Brussel – Straatsburg – van het parlement. En zo meer… Europa is onontkoombaar. Perfect is het allemaal niet, dus aan de slag.

In dat licht is de PVV een randverschijnsel. En over dat ideaal van de vrijheid die Wilde Geert in zijn vaandel voert, kunnen we kort zijn: Geert regeert -  als een (lange) Stalin uit Venlo – zijn partij, Geert is een beweging. Jammer dat veel mensen denken dat hij echt iets te vertellen heeft. Hij zegt het tenminste? Wat zegt ie dan? Boe!

'En de NL media maar denken dat Wilders uniek is' @2525

Dank aan Twittervrienden @droombos (Berlusconi foto’s) en @2525 (Hier links de Amerikaanse islamhaat-pickup, klik voor een vergroting)

Begin jaren negentig was ik er voor het laatst. Toen verbleef ik in Kreuzberg, waar net als toen nog steeds veel Duitse Turken wonen. Wat me verder opviel aan het internationale karakter in die paar dagen zijn de Russen. Ik hoorde regelmatig Russisch (en Pools natuurlijk) om me heen, van mensen die er niet als toerist leken te zijn.

Wat de stad ook leuk maakt, is dat je er lekker kan rondfietsen. Al is het verkeer wel van een andere orde, zeker op de grote doorgaande wegen, maar overal werd gefietst. En dan kom je de Ampelmannetjes tegen, de groene en rode figuurtjes op de stoplichten. Die van oorsprong Oost-Duitse iconen worden in heel Berlijn gebruikt: ze zijn een soort van cult geworden. Op de Hackescher Markt bijvoorbeeld troffen we een winkel volledig gevuld met Ampelmann-producten, met strandstoelen (hieronder), t-shirts en andere parafernalia.

[nggallery id=4]

[svgallery name="Berlijn2008"]