Occupy Beursplein – 16 oktober 2011

“Van onderop bouwen we aan een betere, goedkopere, waardegedreven verzorgingsstaat”, lees ik op de website van het Instituut voor Publieke Waarden. Dat klinkt goed, toch? In november 2011 publiceerde dit voor mij geheel nieuwe instituut een pamflet, getiteld In ons belang. Dus naar de echte pamfletten boekhandel gesneld – Atheneum op het Amsterdamse Spui – en lezen. Schrijvers Eelke Blokker en Albert Jan Kruiter hadden me enthousiast gemaakt door hun radio-optreden.

Één van de opmerkingen die mij trof in dat gesprek bij Casa Luna (Radio 1) op 5 januari ging over de wijze waarop de overheid burgers niet meer benadert als landgenoten met een vraag, probleem of verzoek, maar als potentiële fraudeur.

Die opmerking deed mij denken aan een interview dat ik in 2004 had met de toenmalig wethouder van Werk en Inkomen van Amsterdam, Ahmed Aboutaleb (PvdA). Aanleiding was de verplichting voor werklozen tot het doen van vrijwilligerswerk. De huidige staatssecretaris van Sociale Zaken Paul de Krom (VVD) hoorde ik daar laatst ook weer over. Voelde zich een hele vent natuurlijk.

Uitkering of taakstraf

Enfin. Ik ging er toen lekker tegenaan met de openingsvraag: “Wat is nog het verschil tussen het hebben van een uitkering en een taakstraf?” Volgde een ontwijkend, maar prima geformuleerd antwoord van Aboutaleb. Zoiets als De Krom nu ook doet: wat terugdoen voor de samenleving. Dat mag natuurlijk altijd, maar helpt verplichten?

Dit voorbeeld is gelijk een voorbode van een conclusie in het pamflet dat de traditionele politieke stromingen in Nederland ‘een karikatuur van zichzelf zijn geworden’, socialisme en liberalisme in dit geval.

Het ongenoegen van burgers wordt gevoed door deze lege instituties, constateren de schrijvers, waaronder die partijen die de afgelopen dertig jaar in wisselende samenstelling hebben geregeerd en nu in ideologische crisis verkeren. Was Nederland niet ‘af’?

Onbedoelde effecten

Het pamflet opent met 5 goedgekozen voorbeelden waarbij goedbedoelde overheidsregels het tegenovergestelde veroorzaken en mensen treft: een ongeregistreerde dakloze, een een oppas oma die gastouder wordt, een stel dertigers dat toch maar Polen inhuurt voor de verbouwing, een Wajonger die uit armoede rommelt met mobieltjes en abonnementen, een stel dat wordt overvraagd door inzet van het PGB van de buurman aan wie ze burenhulp wilde geven.

Opvallend daarbij is dat het allemaal om financiële regelingen gaat, die de boel verstoren: landelijke regels, tussen rijks- en lokale overheid, tussen rijk of gemeente en burger. Overheid en politiek bestuur proberen alles tot een financiële zaak te terug te brengen en daarmee iets te sturen.

Private winst, publiek verlies

T-shirt tekst: Illusion of democracy

De verzorgingsstaat heeft Nederland veel gebracht, maar is uit de hand gelopen. De verhoudingen tussen markt, overheid en het – mede door de overheid gestimuleerde – eigenbelang van burgers zijn volkomen verstoord. Het is onderdeel van wat de schrijvers ‘the tragedy of the commons’ noemen, een onafwendbare tragedie waarvan de slotakte nog niet in zicht is.

“De kloof tussen private belangen en publieke belangen weten we nauwelijks meer te overbruggen.”

Door het eigenbelang van de burgers, door overheid en ambtelijke molens, maar ook de halfbakken privatisering van sommige overheidsdiensten die in de jaren negentig opkwam heeft daar ook aan bijgedragen. Zie de NS, moet weer geld bij, belastinggeld. Organisaties op ‘afstand’ gezet van de overheid, meer marktwerking of publiek-private samenwerkingen, want dat zou schelen in de uitgaven en de dienstverlening verbeteren. Nou, bepaald niet altijd, weten we dus, al rijdt dat treintje voort.

Terecht halen Blokker en Kruiter de onderzoeken van het Sociaal Cultureel Planbureau aan, waarin Nederlanders steeds als  tevreden en gelukkige mensen naar voren komen, die echter ook steeds meer ontevreden zijn over de democratische verzorgingsstaat, normen en waarden, politiek en bestuur. Die gezamenlijke problemen worden maar niet opgelost. “Onze private belangen staan boven aan de agenda, maar ons gemeenschappelijk belang is verweesd.”

Actuele voorbeelden

Uit het recente nieuws blijkt wel dat deze tragedie nog doorgaat. Natuurlijk bureaucratie, heeft er zeker mee te maken. Het is niet ondenkbaar dat Albert Jan Kruiter als lid van De Kafkabrigade voorbeelden heeft aangedragen. Maar het gaat ook om overheidsinstellingen die nodig zijn voor het welzijn en het vertrouwen van de burger. Neem de Inspectie voor de Gezondheidszorg die toezicht moet houden op de kwaliteit van ziekenhuizen en artsen. Dat zit  gewoon een potje zitten liegen om zijn verantwoordelijkheid naar bestuur en burger te ontduiken, zoals bleek tijdens de uitzending daarover van Radar.

Of zie, dezelfde avond op televisie, De slag om Nederland, waarin ROC Arcus in Heerlen de plaatselijke politiek blijkt te hebben gechanteerd om een overbodig, zelfs schadelijk (door leegstand), maar door de Raad van Bestuur gewenst en kapitaal (100 miljoen) nieuw complex te kunnen gaan bouwen. Een initiatief dat zij overigens als laatste ROC in Nederland hebben genomen, dus groter leed is al geschied. Reeds. Vandaar dat ik deze tweet wel kon waarderen:

Deel mee in de brandstapelbehoefte, edoch: #arcus is een van vele. Met een zondebokje slachten is ‘t nog niet klaar. #dson

— Judith Ploegman (@judithploegman) January 23, 2012

Op zoek naar een nieuwe civil society

Moeten we lijdzaam toezien tot die hartverscheurende slotakte van deze tragedie voorbij is? Kunnen we wat doen? De auteurs stellen dat we dan ‘over de schaduw van ons verkeerd begrepen eigenbelang moeten springen’. Overheid, bedrijfsleven, burgers en civil society. Want iedereen ziet wel in dat vrijheid, gelijkheid en broederschap belangrijke publieke waarden zijn. Of dat de democratische verzorgingsstaat best wel iets mag kosten, en dat echt niet alles in geld is uit te drukken.

“Herwaarderen van wat we gezamenlijk hebben en delen, is een eerste betekenisvolle stap. Niet omdat het ethisch, moreel of politiek correct zou zijn, maar omdat we er belang bij hebben. Gezamenlijk belang, wel te verstaan.”

Henk, Ingrid? Hallo Simpelveld! Iedereen veel succes!

In ons belang heeft interessante raakvlakken met een manifest van Stad in beweging dat vorig jaar mei verscheen.

Kokou in zijn atelier

Hulp aan arme landen of steun aan goede doelen vinden veel mensen kennelijk belangrijk. Dat mag je wel opmaken uit de 2,9 miljard euro die het Centraal Bureau Fondsenwerving (CBF) opvoert als reserves en fondsen in 2010. Maar het blijft ook enigszins abstract, want je geeft aan een organisatie die de poet vervolgens verdeeld. Als het goed is tenminste, gezien het recente gedoe rondom Pink Ribbon die jarenlang  wel erg veel reserves bleek te bezitten. Kiva.org probeert het met een persoonlijker aanpak.

Afgelopen vrijdag was ik bij een kleine reünie van oud-Rialto medewerkers, ‘mijn/ons woensdagploegje’. Dat was erg leuk en – zoals dat gaat – eigenlijk gelijk weer vertrouwd. Lekker bijgepraat, persoonlijke beslommeringen en drama’s doorgenomen, beetje eten, zuipen en lachen, nou, prima dus. En tweemaal kwam ‘onze Vince’ met het verhaal over Kiva.

Ben ik eens gaan bekijken op Kiva.org. Het is een online concept van directe microleningen aan echte mensen, individueel of groepen. Het gaat om mensen die met een kleine lening van één tot een paar honderd dollar geholpen kunnen worden om gereedschap of inventaris te vergaren voor hun werk of handeltje. Van winkels tot werkplaatsen, veel in de landbouw, de voedsel en retail hoek.

Intussen staan er verspreid over de continenten zo’n 3500 aanvragen voor een lening open. Het minimum bedrag om te lenen is $25 en het aflossen gaat in 98% van leningen goed. Vandaar dat Kiva je aanmoedigt om na terugbetaling opnieuw te lenen.

Kokou de kleermaker

Een aardig voorbeeld is dat van Kokou in Togo, die met een lening van $700 geholpen is en met een naai- en een afwerkingsmachine zijn winkel kan drijven. Dat is €528, dat hij in 12 maanden terugbetaalde. De website van Kiva is helder, geeft prima informatie, betalingen gaan via PayPal. Voor het aflossen van een project kun je je zelfs abonneren op een RSS-feed.

Grappig is ook dat de leninggevers ook weer communities vormen. Er zijn landenteams, stedengroepen, een keur aan christenlijke groepen, dus is er een groep Atheïsten. Een homo en lesbo-groep ontbreekt ook niet, en wat The Church of the Flying Spaghetti Monster precies verbindt, is mij niet duidelijk. De groep uit Texas laat geen twijfel over de ambities: Texas does it bigger!

Kiva is niet geregistreerd bij CBF. Zal wel beleid zijn, internationaal, doen ze niet. Wel interessant trouwens om die CBF-website ook eens te bekijken, zie je dat in 2010 er meer geld is voor het Leger des Heils dan voor KWF Kankerbestrijding.

Nu eerst maar op zoek naar een mooi project op Kiva.

Kijk op Kiva.org

Mijn interesse voor politiek komt door mijn opa, Adri van Maanen. Althans, dat zeg ik altijd maar,  mijn persoonlijke mythe. Lange tijd was hij in ieder geval een held voor mij. In het Rotterdam van voor de Tweede Wereldoorlog betrokken bij de SDAP en de AJC, verzetsman en na de oorlog senator voor de PvdA. Ook het selfmade man-gehalte van zijn geschiedenis spreekt tot de verbeelding. Van leerling op de ambachtschool (electricien) naar leraar wis- en natuurkunde en ten slotte gepensioneerd als onderwijscoördinator van de Hoogovens bedrijfsschool in IJmuiden. Petje af.

Vijf K’s

Het vuur waarmee de oude SDAP tegen de vijf K’s streed, is bij de PvdA nogal geluwd, maar het valt me op dat de verhouding ermee politiek nog steeds van belang is. De vijf K’s? Ja, dat waren een aantal heldere strijdpunten, namelijk kapitaal, kerk, koningshuis, kazerne en kroeg. Daar was opa dan allemaal tegen. Hoogstwaarschijnlijk heeft hem dat ook dwarsgezeten. Wel is hij zijn leven lang van de blauwe knoop geweest, maar in de kazerne van het verzet heeft hij toch ten minste meegewerkt aan het omleggen van ‘de Mof’. Hij heeft er nooit over gesproken.

Nog steeds dienen alle politieke partijen zich ten opzichte van deze onderwerpen uit te spreken. Als spelen ze natuurlijk niet even nadrukkelijk een rol tijdens deze verkiezingen. Maar daar zien we dan ook gelijk het probleem. Voor de kiezer behartenswaardige standpunten zijn niet binnen één partij terug te vinden. Ze zijn verdeeld over partijen. Je kan wel tegen kapitaal zijn, maar je hebt het ook nodig. Cohen vindt ook het koningshuis niet passen in een democratie, maar ‘ze’ heeft het toch goed gedaan. Je zou kunnen stellen dat het koningshuis het niet overleefd zou hebben zonder PvdA, zie de zaak Prins Bernard en Lockheed.  Je kan wel tegen oorlog zijn, maar ze zijn er onmiskenbaar. En geweld is soms nodig om erger geweld te voorkomen, al denk ik dan ook aan Congo en Soedan, eerder dan aan Irak en Afghanistan.

Ontevreden diva’s

Dat kiezers zich steeds meer als een consument opstellen, dat lijkt me een fors probleem. Er is geen politieke partij meer die al je standpunten precies verwoordt, dus je zal moeten kiezen uit de partij die het dichtst bij jouw ideeën ligt. De kiezer wordt zo al snel ‘een ontevreden diva’, zoals de onlangs overleden Hans Dijkstal (VVD) ooit zei. Dat zie we volgens mij nu vooral gebeuren bij de PVV. Die kiezers zijn volgens mij ontevreden consumenten van het politieke product (sic), die helaas niet inzien dat de PVV hun sentimenten wel slim bespeelt maar geen serieuze oplossingen heeft. Dat vermoeiende gelul over veiligheid en islam ook. Ze zijn vooral tegen de huidige politiek en ‘de elite’, zoals de SP dat eerder was.

Coalities zijn  onvermijdelijk, dus het is afwachten wat dat oplevert. Dat is de hoge hoed van de Nederlandse regeringsvorming. GroenLinks heeft dat probleem nog wel aan het voorstel gekoppeld om de kiezer ook een voorkeur voor een coalitie te laten uitspreken, naast de stem op een partij en een kandidaat. Aantrekkelijk idee, hoewel mij de praktische uitwerking nog niet duidelijk is.

Weggedrukte onderwerpen

Hoe vaak hebben we het niet gehoord: Nederland is geen eiland. Tijdens de verkiezingen lijken het buitenland, internationale en Europa intussen niet meer te bestaan, of het moet in het beperkte kader van de economische crisis passen. Klimaat, duurzaamheid, milieu, het komt in bijzinnen voorbij. Terwijl de partijprogramma’s daar veel meer scherpte hebben en uiteindelijk ook over de portemonnee van Nederland gaan.

Kunnen we daar de media de schuld van geven? Dat is wel vaak een prettig selectief argument. Vanochtend bevestigde journalist Kees Boonman bij Radio 1 nog eens dat er voorafgaand aan een mediaoptreden van een politicus dagelijks moet worden onderhandeld met het campagneteam cs. over welke onderwerpen op welke wijze aan bod mogen komen. Het is de politiek zelf die kennelijk bang is om het hele spectrum van hun politieke visie ter discussie te stellen. Terwijl je daar als kiezer toch wel recht op hebt.

Kiezen!

Ik maak het voor mezelf maar even overzichtelijk. Solidariteit, duurzame economie, werk, ondernemen, onderwijs, internationale betrekkingen, milieu, innovatie: dat zijn dingen die ik belangrijk vind. De VVD en Rutte zijn voor mij geen optie, omdat ik niet geloof in dat marktdenken zonder regulering door een sterke overheid, dat heilloze geloof in kapitalisme zonder grenzen (daar wel). Daar heeft overigens ook de PvdA aan bijgedragen in de jaren ’90. Niet voor niets is oud-boegbeeld Wim Kok volledig uit het zicht gebleven, die vult nu zijn tas bij de ING. Tegelijk vind ik de PvdA best verstandig denken over de aanpak van de crisis en hebben ze met mensen als Frans Timmermans verstandige, meer Europees en internationaal denkende politici.

En ik heb een voorkeur voor GroenLinks, dat een goed programma heeft en een uitstekende partijleider. Ze hebben ook oog voor kleine ondernemers en freelancers als ik. Ze zijn goed bezig met klimaat en duurzaamheid, want ja, ik heb ook kinderen. Maar GroenLinks komt nooit in de regering zonder de PvdA, dus ga ik vandaag strategisch landen met het rode potlood bij: Mei Li Vos!

Geheel ten onrechte door de PvdA op plaats 38 gezet, net warmgedraaid in de Tweede Kamer en ze komt op voor kleine, flexibele werkpaardjes, zoals ik.

UPDATE 14 juni:  Hoewel ik als stemmenteller in de Amsterdamse Posthoornkerk heb gezien dat Mei Li Vos meer voorkeursstemmen heeft gekregen, heeft zij haar zetel waarschijnlijk niet veilig kunnen stellen.

Bekijk biografische pagina bij de Tweede Kamer (nu het nog kan).

‘The age of stupid’ is in Nederland al lekker aan de gang.

Lippendienst bewijzen, kent u die uitdrukking? Zeggen dat je het met een idee helemaal eens bent en dat je er nu echt mee aan de slag gaat. Maar er gebeurt niets of weinig. Dit fenomeen lijkt Nederland op het gebied van duurzaamheid wel volkomen in zijn greep te hebben. Het Innovatieplatform kletst al jaren over mooie plannen, de Haagse politiek ziet de grote kansen voor de Nederlandse wetenschap en het bedrijfsleven, gaat er nog eens lekker voor zitten en intussen worden er vele kansen gemist.

In de analyse van Vermeend komt het ook omdat Nederland in Europa ‘nummer 1 uitverkoop’ is geweest. Hij erkent wel dat de Paarse kabinetten van de jaren negentig – leve de marktwerking – dat niet goed gedaan hebben. Buitenlandse eigenaren en managers interesseert het vervolgens bijzonder weinig wat er in Nederland gebeurt. Ook de kabinetten Balkenende 1-2-3-4 hebben vooralsnog weinig betekend voor een solide en duurzaam energiebeleid.

Schone elektronen

De koppositie die Nederland heeft gehad op het gebied van windenergie (jaren zeventig en tachtig) is foetsie. Regeldruk, kent u die uitdrukking? Bij vrijwel alle verkiezingen komt het wel langs. Die tergende bureaucratie, daar moet wat aan gebeuren. Nu ken ik toevalligerwijs de directeur van Darwind en dat geeft mij het volgende beeld van regeldruk.

Om aan de benodigde vergunningen te komen, heeft een bedrijf te maken met iets van zeven verschillende ministeries. Omdat de aanvragen en procedures lang (jaren soms) duren en niet op elkaar afgestemd zijn, bestaat het gevaar dat als de laatste vergunning binnen is, je de eerste weer opnieuw moet gaan aanvragen. We hebben in het geval van Darwind over windparken op zee, die honderdduizenden huishoudens van schone energie kunnen voorzien. Iedereen wil het.

Kenniseconomie

“What is important, is seldom urgent.” Met dit aan president Eisenhower toegeschreven citaat opent hoogleraar wijsbegeerte Herman Philipse een opiniestuk over het wetenschappelijk onderzoek. Nederland zal het in de toekomst echt moeten hebben van de kenniseconomie, maar ook daar horen we toch vooral sombere berichten over. Hoewel het Nederlands wetenschappelijk onderzoek het internationaal best goed doet, wordt het kennelijk net als de duurzame innovatie gefrustreerd:

“We zouden kunnen spreken van de paradox van de onderzoeksfinanciering. Met minder middelen doen we het beter dan veel andere landen. Waarom zouden we dan meer investeren?” – Herman Philipse

Van al die hooggestemde idealen en (internationale) beloften zou de politiek nu eens zaak moeten maken. Ik wil overvloedige, schone elektronen en geen geouwehoer over koopzondagen, AOW-leeftijd, commissie 8452-B-sub 3, pratende kapsels met waterstofperoxide of meisjes die uit zeilen willen gaan. What have you not!

Waar gaat Nederland zijn geld verdienen? Dat was de slotvraag aan Vermeend in de Volkskrant: “In groen, groen en nog eens groen en in de interneteconomie.” Ik ben voor.

Uit cijfers van de Cleantech Group komt naar voren dat investeerders wereldwijd het afgelopen jaar 6,1 miljard euro in duurzame bedrijven hebben gestoken, tegen 4,4 miljard in 2007.  Als ik de samenvatting van het bericht uit Trouw mag geloven. Dat is wel een stijging, maar is het eigenlijk wel zo verschrikkelijk veel geld? Wereldwijd! En is het genoeg om een duurzame economie te realiseren?

Terwijl de discussie in Nederland zich vooral lijkt te concentreren op windenergie gaat het meeste geld (40%) van deze 6,1 miljard trouwens naar zonne-energie en loopt in Europa Duitsland voorop in het afnemen van durfkapitaal op dit gebied.

“Meer dan ooit vormt de sector een bron voor nieuwe banen en biedt zij kansen op beleggingswinsten.” – Nicholas Parker (Cleantech Group) in Trouw

Daden
Maar bij alle sombere vooruitzichten over het klimaat, het energiegebruik en de nakende wereldvrede kom je gelukkig niet alleen het woord maar ook initiatieven en daden tegen. Ook in de nieuwjaarsboodschap van de Kamer van Koophandel (KvK) staat het op het actie- en het wensenlijstje. Er komt een seminar over een ‘community voor duurzame mode’ en gaat worden geholpen bij de ‘oprichting van een netwerk van duurzame ondernemers’.

Dat is goed om te horen, want daar blijkt behoefte aan. Potentieel lid van dat netwerk is in ieder geval Robert Nadorp, die ik sprak tijdens de nieuwjaarsbijeenkomst van de KvK. Hij is van oorsprong bedrijfskundige en heeft als personeels- en projectmanager veel ervaring in de bouwwereld opgedaan. Nu biedt hij zijn diensten aan als adviseur duurzaam ondernemen. Samen met drie andere ondernemers is hij te horen in mijn podcast RadioBeeld.

Internet
Ook internet zou nog duurzamer moeten worden. Dat vreet namelijk ook energie. Deze week hoorde ik dat een Google-opdracht 7 gram CO2-uitstoot oplevert. Maar het bedrijf neemt dat serieus. Zo zag ik laatst dat er plannen om bijvoorbeeld datacenters op de zeebodem te huisvesten, gekoeld door het aanwezige water (moet voldoende zijn) en van energie voorzien door golfslagcentrales. Het is onderdeel van Googles eigen groene plan: Clean Energy 2030 (zie ook Knol).

Groene Google?

Voor de liefhebbers
De Amerikaanse blogger Adam Singer heeft een paar dagen geleden wat interessante cijfers over internet in 2009 verzameld. Per dag worden er 2 miljard zoektochten via Google gedaan, dus maak – maal 7 – het sommetje…

Duurzaamheid staat nog wel even ON.

Update 17-1-2009: Bij Sync wordt hoogleraar Ton Koonen op deze problematiek aangesproken en hij pleit voor optische schakelaars.