Als we de zwartkijkers mogen geloven, staat ons nog wat te wachten. Grote oorlogen worden ons voorspeld met als inzet: water. Het gedonder tussen Nederland en België over de uitdieping van de Westerschelde en het ontpolderen van de Hedwigepolder in Zeeuws-Vlaanderen is daarbij vergeleken een ruzie tussen kleuters.

Maar die strijd om water is natuurlijk al gaande, de geschiedenis staat er bol van. De joodse nederzettingen op de Westbank bijvoorbeeld staan daar niet alleen als uiting van het zionisme, maar ook omdat er zich waterreserves bevinden. En de strijd met water, zoals het vergiftigen van waterreserves en bronnen in Kosovo door Serven in 1998 is toch een oude bekende.

Voor wie van lijstjes houdt, in dit geval van conflicten met water als inzet of als machtsmiddel, ga naar de website van het Pacific Institute. Daar kun je een overzicht vinden dat teruggaat tot 3000 jaar voor Chistus, handig gerubriceerd op een lijst, een tijdlijn en een kaart.

In veel gevallen is de watervoorziening van een land of een gebied een afspiegeling van de welvaart of de armoede van een land. De verklaring over Millenumdoelen van de Verenigde Naties staat dus vol met verwijzingen naar ‘safe drinking water’.

“We commit to redoubling our efforts to reduce maternal and child
mortality and improve the health of women and children, including through strengthened national health systems, efforts to combat HIV/AIDS, improved nutrition, and access to safe drinking water and basic sanitation, making use of enhanced global partnerships.” – VN, Milleniumdoelen, puntje 44

Verantwoordelijkheid en inspiratie

Dat zijn dus hele grote ambities, of zijn het ‘linkse hobby’s'? Tegenwoordig ook een populair oordeel. Gelukkig kun je, dichter bij huis, best het een en ander doen om wat zuiniger en bewuster met water om te gaan. Zoals wat korter douchen of stoppen met het drinken van flessen bronwater. Is helemaal niet nodig. Ons kraanwater is uitstekend. Of een dag niet douchen en lekker naar jezelf stinken, kan ook geen kwaad.

Wat ik altijd erg interessant vind, zijn die (vaak) kleine berichtjes over onderzoek en technologische vindingen. Zoals het winnen van water met behulp van spinnenwebben. Daarover vond ik twee berichten terug, beiden met de claim van de primeur trouwens, één uit 2007 en één uit 2010.

Van het project Drinking with the wind hoorde ik via Less Energy, omdat zij de ledverlichting leveren voor de containers die daarbij worden gebruikt. Doordat op sommige plekken waar water van levensbelang is niet altijd electriciteit voorhanden is, worden mobiele zuiveringsinstallaties gemaakt die door wind- en zonne-energie worden aangedreven. Een inspirerend project.

Dus…

En dat is dus het gekke. Alle kennis om te zorgen dat iedereen de beschikking heeft over schoon en veilig drinkwater is gewoon aanwezig, waarmee we weer terug zijn bij het conflict, gevestigde belangen en de politieke wil. Dus… afschaffen die ontwikkelingshulp?

Hamm is betrokken bij bedrijf dat een installatie heeft die uit biomassa natuurlijk gas haalt. Vast een heel proces, maar so far so good. Als dat bedrijf gas wil leveren aan derden, is het echter verplicht de infrastuctuur van de Gasunie te gebruiken. Maar, natuurlijk gas en aardgas gaan niet zonder problemen samen door één leiding, dus zou het gas opnieuw bewerkt moeten worden. Meer kosten, meer obstakels, weg voordeel. Wel weer werk voor de Kafkabrigade.

In de uitzending over ‘De groene transitie’ was het ondernemer René Venendaal van BTG Biomass Technology Group die wees op het tekortschietende Nederlandse beleid voor duurzame energie. De SDE-regeling (Stimulering Duurzame Energie) is verworden tot een loterij om subsidie, waar je geen lange termijn visie mee helpt, noch innovatie en ondernemerschap. Vandaar dat interessante projecten zich buiten Nederland afspelen, ook die van Venendaal. En energie uit biomassa gaat het helemaal worden: van agrarische producten tot afvalwater en uw eigen faecaliën.

Het kan echt wel

Terwijl de vergroening van de energievoorziening, en dat was het aardige van de uitzending, best wel kan gaan lukken. Dat vertelde de hoofdgast, de Duitse ‘groenprofeet’ Hermann Scheer. Hij heeft er in Duitsland mede voor gezorgd dat zowel bedrijven als particulieren meer duurzame en met name zonnestroom zijn gaan opwekken en gebruiken. Het invoeren van een feed-in tarief, een bij wet geregelde vergoeding voor de versnelde adoptie van duurzame energie en terugleveren aan het net, is bepalend geweest.

Scheer ontkrachtte de vooroordelen dat het allemaal niet kan en teveel zou kosten. Te vaak ook zijn het de argumenten van de ‘oude’ energieleveranciers, die graag zouden doorgaan tot de laatste druppel olie of de laatste kubieke centimeter gas. Zij zouden geen energieleveranciers meer moeten (willen) zijn, maar energietechnologie-leveranciers: kennis en diensten leveren om schone energie te maken.

Afgelopen zaterdag stond in de NRC overigens al een bericht dat zijn woorden min of meer bevestigde: Zonne-energie is in 2015 concurerrend.

Bekijk de aflevering op de website van Tegenlicht

Presentator en journalist Joris Luyendijk houdt overigens met studenten het weblog De Groene Leonardo’s bij over energieverspilling op de Tilburgse universiteit, waar hij gasthoogleraar is.

‘The age of stupid’ is in Nederland al lekker aan de gang.

Lippendienst bewijzen, kent u die uitdrukking? Zeggen dat je het met een idee helemaal eens bent en dat je er nu echt mee aan de slag gaat. Maar er gebeurt niets of weinig. Dit fenomeen lijkt Nederland op het gebied van duurzaamheid wel volkomen in zijn greep te hebben. Het Innovatieplatform kletst al jaren over mooie plannen, de Haagse politiek ziet de grote kansen voor de Nederlandse wetenschap en het bedrijfsleven, gaat er nog eens lekker voor zitten en intussen worden er vele kansen gemist.

In de analyse van Vermeend komt het ook omdat Nederland in Europa ‘nummer 1 uitverkoop’ is geweest. Hij erkent wel dat de Paarse kabinetten van de jaren negentig – leve de marktwerking – dat niet goed gedaan hebben. Buitenlandse eigenaren en managers interesseert het vervolgens bijzonder weinig wat er in Nederland gebeurt. Ook de kabinetten Balkenende 1-2-3-4 hebben vooralsnog weinig betekend voor een solide en duurzaam energiebeleid.

Schone elektronen

De koppositie die Nederland heeft gehad op het gebied van windenergie (jaren zeventig en tachtig) is foetsie. Regeldruk, kent u die uitdrukking? Bij vrijwel alle verkiezingen komt het wel langs. Die tergende bureaucratie, daar moet wat aan gebeuren. Nu ken ik toevalligerwijs de directeur van Darwind en dat geeft mij het volgende beeld van regeldruk.

Om aan de benodigde vergunningen te komen, heeft een bedrijf te maken met iets van zeven verschillende ministeries. Omdat de aanvragen en procedures lang (jaren soms) duren en niet op elkaar afgestemd zijn, bestaat het gevaar dat als de laatste vergunning binnen is, je de eerste weer opnieuw moet gaan aanvragen. We hebben in het geval van Darwind over windparken op zee, die honderdduizenden huishoudens van schone energie kunnen voorzien. Iedereen wil het.

Kenniseconomie

“What is important, is seldom urgent.” Met dit aan president Eisenhower toegeschreven citaat opent hoogleraar wijsbegeerte Herman Philipse een opiniestuk over het wetenschappelijk onderzoek. Nederland zal het in de toekomst echt moeten hebben van de kenniseconomie, maar ook daar horen we toch vooral sombere berichten over. Hoewel het Nederlands wetenschappelijk onderzoek het internationaal best goed doet, wordt het kennelijk net als de duurzame innovatie gefrustreerd:

“We zouden kunnen spreken van de paradox van de onderzoeksfinanciering. Met minder middelen doen we het beter dan veel andere landen. Waarom zouden we dan meer investeren?” – Herman Philipse

Van al die hooggestemde idealen en (internationale) beloften zou de politiek nu eens zaak moeten maken. Ik wil overvloedige, schone elektronen en geen geouwehoer over koopzondagen, AOW-leeftijd, commissie 8452-B-sub 3, pratende kapsels met waterstofperoxide of meisjes die uit zeilen willen gaan. What have you not!

Waar gaat Nederland zijn geld verdienen? Dat was de slotvraag aan Vermeend in de Volkskrant: “In groen, groen en nog eens groen en in de interneteconomie.” Ik ben voor.

Centre for Sustainable Energy Technologies (CSET), Ningbo, China

In de laatste week van mijn vakantie kocht ik in Villefranche-du-Périgord de International Herald Tribune, dagvers en vaak erg goed. Een artikel over afval in China bracht me weer terug bij Hot, flat and crowded (2008) van Thomas L. Friedman. In China zijn twee conflicterende processen gaande. Het land vervuilt zichzelf en andere landen, maar heeft tegelijkertijd enorme duurzame ambities. De bevolking mag daarbij helpen, met internet en sociale media, maar er zijn grenzen.

De laatste twee hoofdstukken van Friedman’s boek gaan over China en de VS. En over de duurzame ambities van beide landen op het gebied van IT en energie. Internet en energie technologie komen nu samen. Juist in dit tijdperk, het ‘Energy-Climate Era’ noemt Friedman het, zou Amerika de ambitie moeten hebben om leider te worden in duurzame en schone technologie, zodat er in overvloed schone electronen beschikbaar komen die de Amerikaanse economie weer leidend moeten maken.

De nachtmerrie van de OPEC

Het ‘Dirty Fuel System’ moet wereldwijd worden afgeschaft want het gaat om het voortbestaan van alle natuur en mensen. Wat de VS daarbij bijvoorbeeld moet doen, Europa ook natuurlijk, is volgens Friedman ‘to become  the worst nightmare of the OPEC’, de macht breken van de petrodictators. Het woord ‘groen’ zou in verband met duurzaamheid moeten verdwijnen, omdat het de standaard wordt. Maar vooralsnog doet de Amerikaanse regering te weinig om die duurzame economie te faciliteren, te reguleren. (Friedman droomt in dat verband nog even dat Amerika even één dag China zou moeten zijn, nog even lekker top-down reguleren)

“So for me, the crucial question of this book is actually two questions: ‘Can America really lead a real green revolution?’ and ‘Can China really follow?’ Everything else is just commentary…” – Thomas Friedman

Zonder medewerking van China gaat die revolutie niet lukken, stelt Friedman. Het belang hiervan heeft de Chinese regering intussen wel ingezien, maar de groene wetgeving en regels uit Peking worden in dat grote en complexe land niet overal nageleefd. Corruptie, winstbejag en nalatigheid. ‘De bergen zijn hoog en de keizer is ver weg’, is de Chinese uitspraak die in dit verband veel gehoord wordt. Zodoende worden er dus smerige vuilverbrandingsinstallaties gebouwd en draaiende gehouden, lees ik in het artikel China’s garbage becomes a global problem, die een stuk goedkoper zijn dan hun schone variant. De uitgestoten dioxine gaat de lucht in en daalt ook in de VS neer.

Speed

De Chinese regering zit in een continue spagaat door de invoering van de één-land-twee-systemen politiek. De economische groei en de stijgende welvaart zijn nodig de bevolking eronder te houden, maar verduurzaming van diezelfde economie is nodig om niet gesmoord te worden door de gevolgen van die groei: onvoldoende en smerig drinkwater, lucht- en bodemvervuiling, steeds ongezonder bevolking, dus een ondermijning van het arbeidspotentieel. Hoewel, het zijn er veel nietwaar, Chinezen. Die moeten dus niet gaan muiten, dat is de angst van de Communistisch-Kapitalistische Partij.

De groene ambities van China vergelijkt Friedman met de film Speed (1994), waarin een gekaapte bus op hoge snelheid moet blijven rijden om de aanwezige bom niet te laten ontploffen. China is die bus, maar tegelijkertijd bezig om de banden te verwisselen. Dat is dus eigenlijk erg spannend.

Social media makes history

Vanwege de bestrijding van de corruptie en het handhaven van de eigen wetten is een heel ander speelveld ontstaan in China. De communistische regering heeft de bevolking hard nodig om wetten en regels te handhaven. Voor politiek protest is er geen ruimte, maar wel voor demonstraties tegen bijvoorbeeld provinciaal bestuur dat niets doet tegen bijvoorbeeld de vervuiling van het drinkwater. En internet is natuurlijk het middel geworden om dat soort protest te organiseren.

Dat verhaal maakt Clay Shirky bijzonder goed duidelijk gemaakt in een presentatie in juni dit jaar voor TED.com. Hieronder zijn geweldige voordracht in de video: How social media can make history. Van drukpers naar internet, hij vertelt veel in 17 minuten.

Zoals dit. Na de aardbeving in China vorig jaar raakte de Chinese overheid de controle kwijt op de negatieve berichten op internet over met name de vele getroffen, want slechtgebouwde (handhaven regels, corruptie) scholen. Zozeer zelfs, dat er maar één ding overbleef: het totaal blokkeren van bijvoorbeeld sites als Twitter en Facebook. Iets soortgelijks gebeurde bij de Iraanse presidentsverkiezingen. En we weten het, dat soort van onderdrukking kan niet eeuwig worden volgehouden, maar het zal worden geprobeerd. Aan de duurzame energie wordt intussen harder gewerkt in China dan hier ten lande. Zoek maar eens op Darwind.

Volgens Rembrandt Koppelaar van Peakoil Nederland heeft de duurzame energiesector heeft nog steeds veel moeite om voldoende financiering te krijgen. “Dat betekent dat een economische opleving extreem moeilijk wordt. Alleen forse investeringen in duurzame energie en het beteugelen van de consumptie van olie kan een uitweg bieden”, aldus voorzitter Koppelaar.

De organisatie maakt deel uit van een internationaal non-profit netwerk van deskundigen, die zich onder andere bezighouden met de wereldvoorraden olie en gas. Tegelijk vragen zij aandacht voor de gevolgen van de fossiele uitputting voor de maatschappij.

Heet, plat en overbevolkt
Terwijl ik nog midden in de lezing zit van het boek Hot, flat and crowded van Thomas L. Friedman, bedacht ik gisteren dat ik een stukje wilde maken over de verhouding tussen de groene revolutie en de kredietcrisis. Vanochtend werd ik op mijn wenken bediend door de opening van het economie-katern van de Volkskrant te lezen: ‘Van crisis naar groene revolutie’.

Green New Deal
In november nam VN-secretaris het woord Green New Deal in de mond, een verwijzing naar de politiek van president Roosevelt in de jaren dertig. Met enorme overheidsinvesteringen bracht hij de Amerikaanse economie weer tot leven. Voormalig minister Willem Vermeend denkt dat het momentum voor ingrijpende vergroening van de economie nu gekomen is. Dezelfde Vermeend, manisch optimist, riep vorige week nog op tot een ‘verbod op doemdenken’.

Maar of investeringen in een groene revolutie dat positieve effect opnieuw zal hebben, wordt in het Volkskrant- artikel ook betwijfeld. Mijn gedachte dat er nog grote, niet-duurzame investeringen (en voorraden) moeten worden terugverdiend, wordt bevestigd door econoom Alfred Kleinknecht.

Goedkoop geld
Ook stelt hoogleraar economie Frank de Butter (VU Amsterdam) dat dergelijke overheidsinvesteringen niet verward moeten worden met een ‘structurele verandering, zoals verduurzaming, van de economie’. Dat zou zelfs tot verkeerde maatregelen kunnen leiden: “Goedkoop geld leidt vaak tot slechte investeringen”.

Het stuk besluit met Tweede Kamerlid Kees Vendrik (GroenLinks) die eveneens sceptisch is over de groene kansen die de kredietsrisis zou geven. Aanstaande woensdag presenteert de partij een toekomstvisie op de vergroening van de Nederlandse economie. Dat er iets moet gebeuren, is voor iedereen wel duidelijk.

CO2 en koeienscheten
Belangrijke bron van al die plannen en gedachten voor een groene revolutie zijn het klimaat en de broeikasgassen. Via VPRO’s Noorderlicht ontdekte ik nog een mooi plan om CO2 te binden en daar ook nog energie mee op te wekken.

Het is gebaseerd op natuurlijke reacties, die in 1964 (!) zijn beschreven en gepubliceerd in wetenschappelijk tijdschrift Nature door inmiddels emeritus hoogleraar Olaf Schuiling (Universiteit Utrecht). Op de website Natuur, wetenschap en techniek zegt hij over de CO2-kwestie:

Een veel goedkopere en effectievere benadering is om het van nature voorkomende mineraal olivijn CO2 te laten opnemen. Olivijn is een basisch gesteente dat relatief snel met het (zure) CO2 in de atmosfeer reageert. Door olivijn te vergruizen en uit te strooien vergroot je het contactoppervlak.  – Olaf Schuiling

Aan dat andere broeikasgas, methaan, wordt ook gewerkt. Al het geboer en geblurb van koeien maakt een groot deel uit van de methaan-uitstoot. Er zijn verschillende onderzoeken gaande om dat te reduceren. Bijvoorbeeld door het voer van koeien met knoflookpoeder te vermengen. Tja, ze stinken toch al uit hun bek. Als dat blijkt te kloppen, zijn we weer een stapje verder.