Volgens architectuur historicus Max Cramer was Wijdeveld behalve architect ook een groot acteur. Hij kon met grote gebaren enorme betogen afsteken, waarbij hij de toehoorders meenam in een groot verhaal. Zijn opleiding als architect voltooide hij vanaf 1900 bij P.J.H. Cuypers (Rijksmuseum, Centraal Station Amsterdam).

Het was een man die durfde te dromen. In tegenstelling tot het semi-wetenschappelijke modernisme had hij een meer romantische kijk op de architectuur. Hij was betrokken bij de Amsterdamse School, propageerde dat via het tijdschrift Wendingen (1918) en was vriend en fan van de Amerikaanse architect Frank Lloyd Wright. In Wendingen gebruikte hij – ook graficus – als eerste de schreefloze letter, de soort letter dus die voor internet onmisbaar is – dit is er één.

Villa de Wachter

Wijdeveld was een vriend van de familie Langelaan. Cornelia Langelaan, dochter van de gefortuneerde Adriaan Stoop, gaf de opdracht aan Wijdeveld, die ook het interieur en de inrichting (meubels en lampen) verzorgde. Deze Cornelia – Cor – was een bijzondere vrouw, want bijvoorbeeld in die dagen al een hartstochtelijk pleitbezorger van het Montessori onderwijs.

‘Opa Stoop’, een kundig en ambitieus mijningenieur, stichtte in 1887 op Java de Dordtsche Petroleum Maatschappij en bracht deze familieonderneming tot grote bloei. Zeker nadat het bedrijf was overgenomen door de ‘Koninklijke Olie’ was hij een welgesteld man. Een tweede terrein van actie vond hij vervolgens in Beieren, waar een mineraalwaterbron, aangeboord op zoek naar olie, de basis werd voor het kuuroord Bad Wiessee. Daarnaast ontwikkelde Stoop zich tot weldoener, die velen in zijn voorspoed liet delen. Zo stichtte hij ondermeer het Stoop’s Bad in Haarlem en de Bloemendaalse Schoolvereniging en financierde hij talloze andere initiatieven. (Bron: website Stoop-Van Deventer)

Creatieve familie

De familie Wijdeveld is een creatieve familie gebleken. Wolfgang Wijdeveld, de zoon van Hendrik, was componist. En verschillende kleinkinderen van Wolfgang zijn beeldend kunstenaar. Vandaar er deze dag naast het bekijken van de villa en maquettes van ontwerpen ook muziek was te horen en er grafiek en schilderijen te zien waren.

Bijzonder was om de compositie Taliesin uit 1948 van Wolfgang Wijdeveld te horen. Getipt door zijn twee dochters heeft de sopraan Julia Bronkhorst het initiatief genomen om dit werk uit te voeren. Taliesin was het zomerhuis van Frank Lloyd Wright, waarmee deze zijn ideeën over organische architectuur verder probeerde te ontwikkelen.

Villa in de oorlog

De familie Langelaan verkocht de villa rond 1950. Van Corretje Guldemond-Langelaan, Johanneke’s moeder, heb ik wel een goed verhaal – op deze 5e mei – gehoord over de villa en de bewoners tijdens de oorlog. Namelijk dat er is getennist met ingekwartierde Duitse soldaten, terwijl er verschillende onderduikers in het huis aanwezig waren.

Een bijzondere dag was het. En bijzonder spijtig dat Cor er niet bij kon zijn. De foto’s heb ik haar wel laten zien.

Al die informatie is helaas niet heel makkelijk ontsloten. Je zou categorieën of categorie pagina’s verwachten, maar dat is niet het geval. Zaken vinden gaat vooral door de zoekmachine te gebruiken, of via de tags in de tagcloud linksonder op de pagina. De gratis wekelijkse nieuwsbrief van Brain Pickings kan ook helpen.

Wel heeft de website een goede verwijshulp, zodat onderaan de berichten gerelateerde artikelen worden aangeboden. En zo vond ik dus een andere held. Tom Waits die The laughing heart leest van Bukowski. En ondanks deze kritiek, de inhoud dus, die is fantastisch.

The bluebird komt uit de bundel The Last Night of the Earth Poems (1992, Black Sparrow Press). De animatie is gemaakt door een voormalig student aan de Cambridge School of Art Monika Umba.

Eerst het gedicht, dan de video.

the bluebird

there’s a bluebird in my heart that
wants to get out
but I’m too tough for him,
I say, stay in there, I’m not going
to let anybody see
you.
there’s a bluebird in my heart that
wants to get out
but I pour whiskey on him and inhale
cigarette smoke
and the whores and the bartenders
and the grocery clerks
never know that
he’s
in there.

there’s a bluebird in my heart that
wants to get out
but I’m too tough for him,
I say,
stay down, do you want to mess
me up?
you want to screw up the
works?
you want to blow my book sales in
Europe?
there’s a bluebird in my heart that
wants to get out
but I’m too clever, I only let him out
at night sometimes
when everybody’s asleep.
I say, I know that you’re there,
so don’t be
sad.
then I put him back,
but he’s singing a little
in there, I haven’t quite let him
die
and we sleep together like
that
with our
secret pact
and it’s nice enough to
make a man
weep, but I don’t
weep, do
you?

 Animatie The bluebird

Animatie van ‘The blue bird’ op YouTube

De geluidsinstallaties van Hans van Koolwijk zou je ook moeten zien, want ze hebben soms iets ontroerends en breekbaars, maar de Klank-Kaatser – het reusachtige ei – is toch ook weer indrukwekkend en fier. Of iets dwaas, zoals de Kroon. Van Koolwijk is dan ook als beeldend kunstenaar opgeleid. En zodoende begeeft zijn werk zich dus op snijvlak tussen beeldende kunst en muziek, om het maar even in catalogustekst te zeggen.

“Ik wil verwonderen, niet verbazen.”

Ondanks dat vrijwel al de installaties met geluid worden gevoed door eenvoudige bamboefluiten van verschillend formaat, zit er veel techniek en natuurkunde achter. Daardoor worden het bekijken en beluisteren ervan ontdekkingsreisjes. Ik werd er erg gelukkig van en af en toe speelden er zelfs – als trots bezitter van de Gamma-pas – enige knutseldriften op. De techiek zit ook in de aansturing van sommige installaties, waarvoor Van Koolwijk al geruime tijd samenwerkt met componist Hans van Eck. Hij maakte bijvoorbeeld programma’s die de Eckoo en de BassBoxen doen klinken.

Interview met een geaard mens

Bijzonder gelukkig was het dus dat Hans van Koolwijk zelf aanwezig was, zodat ik met hem even een gesprek kon hebben. Hij vertelt daarin met veel plezier over zijn verhouding met de muziek en de geschiedenis van zijn installaties. Play loud!

Muziekgebouw aan ‘t IJ.

Horen we dezer dagen nog wel eens ‘Weg met de paus!’, laten we de kreet ‘Weg met de bouwpaus!’ ook maar eens roepen. In beide gevallen gaat het overigens om een ingrijpende cultuurverandering, zoals de video van de werkgroep laat zien.

Een architect, een taxateur en een projectontwikkelaar die een halt aan het bouwen toeroepen? Is dat een gevalletje ‘vegetarische slager’? Architect Joris Deur heeft er nog wel enige moeite mee, maar ziet toch vooral ook de waanzin van al dat bouwen in. Taxateur Joris Boeve geeft daarbij een scherpe analyse van de markt, waarin gemeenten op basis van verkeerde argumenten veel te graag en te makkelijk grond verkopen.

De werkgroep omschrijft zichzelf als volgt:

De werkgroep ‘Laten we Nederland Mooier Maken’ is een denktank van ondernemers uit verschillende disciplines binnen de vastgoedsector. Vanuit een persoonlijke betrokkenheid en met professionele expertise wil deze werkgroep een brede discussie over ruimtelijke ontwikkelingen in Nederland op gang brengen.

Stoppen met bouwen: dat is pas duurzaam

Onder deze kop verscheen het artikel vandaag in de Volkskrant (opinie, nog niet online). Het duurzame aspect wordt onder meer gezocht in het dichter bebouwen en herontwikkeling van stedelijk gebied, en het duurzaam renoveren van bestaande terreinen en gebouwen. Dat is wel iets waar gemeenten, die geen eigenaar van de gebouwen zijn, geen direct financieel belang bij hebben. Dat gaat nog een taaie discussie worden, als het dat al niet is.

➜ Bekijk de website

Vanuit ons logeeradres in Winterswijk ben je na ruim een uurtje rijden bij de Kokerei Zollverein in Essen. Het hele industrieterrein – mijn en cokesfabriek – beslaat zo’n 5 vierkante kilometer. De gebouwen hebben ten dele nieuwe bestemmingen gekregen, als museum maar ook als huisvesting voor de creatieve sector in de regio Essen. Het komend jaar worden er veel evenementen georganiseerd, want het Ruhrgebied is in zijn geheel Culturele Hoofdstad 2010.

De Kokerei is in de jaren 1958-1961 gebouwd onder leiding van de industrie-architect Fritz Schupp, die er volgens de folder ‘ein weiteres Meisterstück’ mee afleverde. Inderdaad maken de installaties, toch vooral om hun functionaliteit gerealiseerd, esthetisch ook veel indruk. De tientallen metershoge installaties en de vele verticale en horizontale zichtlijnen – de staalcontructies, de pijpen – leveren een mooi schouwspel.

Waar ik eigenlijk naar benieuwd ben, in de stilte van de wandeling, is het geluid dat de fabriek – 24 uur per dag, 365 dagen per jaar in bedrijf – gemaakt moet hebben. De cokesovens, de treinen, de transportbanden, het gesis van stoom en kleppen enzovoort.

[nggallery id=6]

Cokes in het Ruhrgebied

De staalindustrie gebruikte de hier geproduceerde cokes voor de verschillende hoogovens in de omgeving. Met meer dan 7000 ton cokes per dag was de fabriek in de jaren ’70 de grootste in zijn soort. Bij de volcontinue productie waren zo’n duizend werknemers betrokken. Door de staalcrisis begin jaren ’90 daalde de vraag naar cokes zodanig dat de Kokerei in 1993 werd stilgelegd.

In een hoogoven helpt de brandende cokes het ijzer uit het ijzererts te winnen. De cokes zelf wordt gemaakt van steenkolen, voor de Zollverein gewonnen uit Schacht 12. De steenkool moet twintig uur tot ruim 1000 graden Celsius verhit worden om de gasvormige bestanddelen eruit te verwijderen, de ‘zwarte’ kant van de productie. Cokes brandt daarom langduriger en bij hogere temperatuur dan steenkool.

Het gasmengsel dat hierbij vrijkwam, werd gereinigd en gescheiden. Dit ‘witte’ gedeelte van het productieproces leverde weer tonnen aan nevenproducten voor de chemische industrie, namelijk ruwe teer, ruwe benzeen en ammoniak (voor zwavelzuur). De Kokerei Zolverein verbruikte daarbij dagelijks 440.000 kWh stroom en 10.000 m3 water.

Meer links:
Die Industriedenkmal Stiftung
Ruhrgebied – Culturele hoofstad 2010
Ruhr Museum