Al die informatie is helaas niet heel makkelijk ontsloten. Je zou categorieën of categorie pagina’s verwachten, maar dat is niet het geval. Zaken vinden gaat vooral door de zoekmachine te gebruiken, of via de tags in de tagcloud linksonder op de pagina. De gratis wekelijkse nieuwsbrief van Brain Pickings kan ook helpen.

Wel heeft de website een goede verwijshulp, zodat onderaan de berichten gerelateerde artikelen worden aangeboden. En zo vond ik dus een andere held. Tom Waits die The laughing heart leest van Bukowski. En ondanks deze kritiek, de inhoud dus, die is fantastisch.

The bluebird komt uit de bundel The Last Night of the Earth Poems (1992, Black Sparrow Press). De animatie is gemaakt door een voormalig student aan de Cambridge School of Art Monika Umba.

Eerst het gedicht, dan de video.

the bluebird

there’s a bluebird in my heart that
wants to get out
but I’m too tough for him,
I say, stay in there, I’m not going
to let anybody see
you.
there’s a bluebird in my heart that
wants to get out
but I pour whiskey on him and inhale
cigarette smoke
and the whores and the bartenders
and the grocery clerks
never know that
he’s
in there.

there’s a bluebird in my heart that
wants to get out
but I’m too tough for him,
I say,
stay down, do you want to mess
me up?
you want to screw up the
works?
you want to blow my book sales in
Europe?
there’s a bluebird in my heart that
wants to get out
but I’m too clever, I only let him out
at night sometimes
when everybody’s asleep.
I say, I know that you’re there,
so don’t be
sad.
then I put him back,
but he’s singing a little
in there, I haven’t quite let him
die
and we sleep together like
that
with our
secret pact
and it’s nice enough to
make a man
weep, but I don’t
weep, do
you?

 Animatie The bluebird

Animatie van ‘The blue bird’ op YouTube

De jaarlijkse thema-avond van het oudernetwerk van de school stelde in samenwerking met de filosofie docenten en leerlingen deze leerzame avond samen. Het valt niet toevallig samen met de Maand van de Filosofie, die dit jaar het echte leven tot onderwerp heeft.

Zo’n tien leerlingen zorgden voor een korte, flitsende voorstelling over hun verhalen en verhouding met Facebook, waarbij ‘volgen’ en ‘Vind ik leuk’ op verschillende manieren langskwamen en betekenis kregen. Voor de ouders en leerlingen vervolgens in groepen in gesprek gingen, haalde docent Philippe Boekstal in het kader van het ‘echt-niet echte’ leven de film The Matrix aan. Aardig voorbeeld, omdat daarin de echte wereld een verschrikking is en de gesimuleerde wereld juist ‘mooi’ is.

“Is een Facebook-vriendschap minder echt dan een ‘ouderwetse’ vriendschap? Maakt het iets uit als je in een computergame tientallen mensen doodschiet? Wat betekent de steeds groter wordende hoeveelheid informatie die we binnenkrijgen voor onze ervaring? En: Wat is nu eigenlijk het echte leven?” – tekst uitnodiging

Socratisch gesprek

In de tien groepen werden de gesprekken gevoerd met behulp van de Socratische methode. Gesprekken hebben daar een gespreksleider bij en in ons geval was dat docent Yoram Stein. Hij legde het Socratisch gesprek uit als ‘een gezamenlijke zoektocht naar de waarheid door reflectie’. Dus niet door het aanhalen van onderzoeken of door discussie te voeren, maar door aandachtig naar alle deelnemers te luisteren.

Deelnemers stelden hun eigen onderzoeksvraag en in de groep werd besloten welke vraag te gaan behandelen. Dat leverde diverse vragen op, zoals: Waarom vinden we echt zo belangrijk? In onze groep werd het de vraag: Is er nog wel een keuze om wel of niet aan bijvoorbeeld Facebook mee te doen?

In eerste instantie ging het gesprek richting de onontkoombaarheid van het meedoen aan de social media golf. Grappig genoeg kwam het tegengeluid juist van een leerling, die dan wel een Facebook-pagina had, maar er niets meer mee deed. Het generatieverschil speelde overigens wel mee. Er waren een aantal ouders die niet op dit soort websites zijn te vinden en dat ook niet van plan zijn.

Virtuele vrienden

Dat er mogelijk niet aan de virtuele vriendennetwerken te ontsnappen zou zijn, werd ook geweten aan groepsdruk of identiteit. Als al je ‘echte’ vrienden op Facebook zitten, kun je niet achterblijven. En als je Facebook-pagina deel is geworden van je virtuele identiteit neem je er ook moeilijk afscheid van.

Ook werd opgemerkt dat er een verschil kan zijn tussen het zakelijk gebruik (LinkedIn) en privé gebruik, wat intussen bij Facebook volgens mij helemaal door elkaar loopt. En bellen, sms’sen en email zijn dat dat geen social media? Vrienden alleen online ontmoeten, werd door iedereen niet gewaardeerd als echte vriendschap. Uiteindelijk bleek toch dat er dus ook zonder Facebook nog best leven is, maar zonder internet wordt het wel erg moeilijk.

Twee jaar geleden schreef ik een stukje over Upload Cinema, een prachtig concept om internet video’s op het witte doek te vertonen. Langzamerhand heeft dat concept ook zijn potentie waargemaakt en zijn de programma’s intussen in 15 steden te zien. En als het lukt, gaat Upload Cinema in januari 2011 ook in Barcelona en Madrid van start.

De initiatiefnemers van Upload Cinema, Barbara de Wijn en Dagan Cohen, introduceerden op vrolijke wijze het programma, waarin opnieuw een Easter Egg verstopt zat, een video die niet in het rijtje thuis hoort. Vanwege het thema – Net echt – was dat dus extra moeilijk en werd door geen van de ongeveer 50 bezoekers geraden . De video’s zijn binnenkort terug te zien via de website van Upload Cinema, een aantal kun je bekijken via het weblog bij de tentoonstelling.

Indrukwekkende schilderijen

Nieuw was voor mij de vrijdagavond in het Van Gogh. Iedere vrijdag is het museum tot 22.00 uur open en heeft iets speciaals georganiseerd. Dus vanzelfsprekend ben ik ook na het Upload Cinema-programma even een rondje door het museum gelopen. Het is toch geweldig om de vaste collectie Van Gogh’s opnieuw te zien. Maar ook een snelle tonde door de tentoonstelling Illusie en werkelijkheid was zeer de moeite waard.

Het is indrukwekkend te zien hoe nauwgezet en bijna fotografisch de naturalistische schilders in de periode 1875-1918 te werk zijn gegaan. Ze zijn ook vaak imponerend door hun grootte. Dat levert dan wel vraag op of zij schilderden om te verbazen of te verwonderen, want het moralisme en de verontwaardiging – over armoede, uitbuiting en onrecht – druipen regelmatig van het schilderij.

Dat naturalisme heeft overigens ook bijzondere literatuur opgeleverd van met name Emile Zola en dat heeft weer geleid tot een schitterende speelfilm als La bête humaine (Jean Renoir, 1938). Andere tijden dus, maar wel fascinerend.

Schilderij van Fernand Pelez (1843-1913)

In twee uitzendingen van Tegenlicht (20 september en 11 oktober 2010) werd de laatste openbare lezing van historicus Tony Judt als leidraad gebruikt om zijn oproep tot het behoud van de sociaal democratie te illustreren. In de reeks ‘De aanval op Europa’ maken de uitzendingen van Tegenlicht duidelijk dat de verworvenheden daarvan zwaar onder druk zijn komen te staan. Tot voor kort vanzelfsprekende waarden, zoals solidariteit en tolerantie, worden meer en meer naar de vuilnisbak van de geschiedenis verwezen.

De marsroute van de rechts-populisten is duidelijk: schoppen tegen de overheid, tegen de elite, tegen de rechtsstaat, tegen immigratie en links in de democratie. Ze mobiliseren hun kiezers op basis van verdachtmakingen, ontevredenheid, rancune, leugens en valse beloften. Kijk maar naar Geert Wilders, die de Koran wil verbieden, Europa wil afschaffen of de nationaliteit wil afnemen van criminele Marokkanen en dan wil uitzetten. Het druist in tegen zowel bestaande Nederlandse wetgeving als tegen internationale verdragen, zoals de Europese Rechten van de Rechten van de Mens. En ook (internationaal) politiek gesproken zijn het onzinnige uitspraken of wensen.

Wilders en fascisme

Je mag alles zeggen in Nederland, maar wee je gebeente als je de kiezers van Wilders domoren of mafketels noemt. Dan ben je aan het demoniseren. Je hoeft ook niet te zeggen dat ze gek zijn, maar dat ze zich gek hebben laten maken, is wel aannemelijk geworden. Wilders wordt daarnaast met het fascisme in verband gebracht. Vorige week nog door Ramsey Nasr, de dichters des vaderland, in zijn gedicht ‘Mijn nieuwe vaderland’.

Ik eer de leiders van mijn land.
Hun vlekkeloos parcours
leert mij wat macht vóór al verlangt:
’t geweten van een hoer.
Ik eer mijn leiders hemelhoog
en ’t hoogst zit een fascist
die u en mij zolang gedoogt –
zolang als hij beslist.

Maar of Wilders een volwaardig fascist is, is nog de vraag. Dat er wel parallellen zijn, werd vandaag in de Volkskrant duidelijk uiteengezet door filosoof Rob Riemen. Hij bekijkt de zaak vanuit het standpunt van het fascisme ‘als populistische beweging die de macht greep’.

Zeker, niet alles gaat goed in Nederland. Ga dan werken aan de verbetering daarvan zou je zeggen. Maar het is vooral afschaffen, verbieden en wegbezuinigen dat als oplossing gebracht wordt. Ook nu weer, minder regels en minder ambtenaren, dat hoor ik al 25 jaar!

De vraag

Terug naar Tony Judt. Op 19 oktober 2009 hield hij zijn laatste openbare lezing bij het door hemzelf opgerichte Remarque Institute, onderdeel van de New York University. Onder de titel ‘What is Living and What is Dead in Social Democracy’ pleitte hij voor het behoud van de sociaal-democratie.

Niet door de vraag te stellen: wat zou de sociaal-democratie moeten doen voor de toekomst, die overigens wel beantwoord moet worden. Nee, de belangrijkste vraag die deze politieke stroming zich zou moeten stellen is: wat zou er zijn gebeurd als er geen sociaal-democratische beweging was geweest in de twintigste eeuw?

Daar zijn veel antwoorden op mogelijk, maar Nederland zou er ongetwijfeld heel anders hebben uitgezien in 2010. Volgens Judt moeten bijvoorbeeld oude sociaal-democratische idealen als solidariteit en verheffing nieuw leven worden ingeblazen. Daar is het dus slecht mee gesteld, constateert ook Rob Riemen. Elites zouden zich ‘sterk moeten maken voor cultuur en geestelijke waarden’, maar laten dat na:

“Juist in een democratische samenleving heb je elites nodig die het voorbeeld geven. Maar de zakenelite is ontmaskerd. De intellectuele elite relativeert zichzelf, de media-elite wil vooral verkopen. En de politieke elite mist idealen en loopt achter Maurice de Hond aan.” – Riemen in de Volkskrant

De uitzending van Tegenlicht van 11 oktober heet ‘Het testament van Tony Judt’, want de historicus overleed in augustus van dit jaar aan de gevolgen van de spierziekte ALS (amyotrofische lateraal sclerose). Hij was daardoor grotendeels verlamd en hield zijn lezing vanuit een rolstoel. Indrukwekkend was dus ook de humor waarmee hij zijn voordracht begon: “What you see is the original talking head!”

Judt werkte mee aan onderstaande video om fondsen te werven voor de bestrijding van ALS. Een transcript van zijn lezing is te vinden bij The New York Review of Books, waar hij ook voor schreef. Tony Judt is 62 jaar geworden.