Online kan een documentaire- of speelfilmmaker de vaststaande, lineaire verhaallijn opzij zetten. Deze week plaatste De Nieuwe Reporter een artikel van Do Groen over de webdocumentaire, dat een goed overzicht geeft van de stand van zaken.

“Niet alleen kunnen makers kiezen uit video, foto, geluid, tekst, infographics en animatie; ze hebben ook de mogelijkheid om (via hyperlinks en interactiviteit) een totaal andere structuur dan de traditionele lineaire aan hun documentaire te geven. De webdocumentaire beslaat, kortom, de gehele site; de interface bepaalt de structuur (in traditionele termen: de verhaallijn) van de documentaire en is daarmee onderdeel van de documentaire”, aldus vat Groen de mogelijkheden samen.

Een sterk voorbeeld daarvan is het Korsakov systeem, dat begon als een afstudeerproject van de Duitse kunststudent Florian Thalhofer. Het is een databasesysteem met video’s, die net als bij YouTube,  steeds gerelateerde video’s aanbiedt. Hierdoor maakt de kijker niet alleen zijn eigen verhaal uit het aangeboden materiaal, maar geeft hij er ook zelf betekenis aan. Een rol die traditioneel bij de maker ligt.

“Er is film, er zijn boeken en er is dit…”, citeert de website de schrijver Tobias Hülswitt, tevens lid van het Korsakov Instituut. Hij denkt dat de wereld van plot en verhaal aan hun einde zijn:

“The era of plot and story has long passed. You can feel it in every book, in every play, you can even feel it in the movies. Plot and story cause panic by speeding up the course of time, by presenting causalities and conflicts that do not exist. Dramatic composition and rising actions are metaphysics. They manifest the belief in beings outside our space and time, beings that determine our fate. Plot and story provide a classification system that hardly differs from the classification systems of religious schools of thought.” – Tobias Hülswitt.

Hinkelspel

Of dat einde werkelijk aan de hand is, valt te bezien, maar het verandert onmiskenbaar het vertellen van verhalen in woord en beeld. Hoewel ik na het lezen toch naar de oude vertrouwde boekenkast ben gelopen. Daar staat namelijk al enige tijd – en toegegeven deels ongelezen – Rayuela van Julio Cortázar. In 1963 verscheen deze roman, die in 1973 door Barber van der Pol vertaald is als Rayuela, een hinkelspel. De lezer krijgt eigenlijk twee boeken. De aanwijzing voor boek één is: lees op normale wijze tot en met hoofdstuk 56. Boek twee begint bij hoofdstuk 73, waarna de lezer na ieder hoofdstuk naar een ander hoofdstuk wordt verwezen.

Maar die leesaanwijzing hoort er dus wel bij. Anders dan de keuze-opties bij het Korsakov systeem. Dat leidt tot vele vragen over feit en fictie, over waarheid en verdichting, maar ook over het krijgen van overzicht, over eenheid en fragmentatie. In Rayuela laat Cortázar een personage antwoorden op de vraag: “Is jouw leven voor jou een eenheid?” “Nee, ik geloof van niet. Het zijn brokken, die me overkomen zijn.” Dat is dan weer van een aardig Korsakov-gehalte.

Story space

Een andere manier om het internet te betrekken bij het vertellen van verhalen trof ik bij Purefold. Dat is een nieuw, zakelijk concept dat het Amerikaanse bedrijf Ag8 heeft uitgewerkt samen met Free Scott, het entertainment bedrijf van regisseur Ridley Scott.

“Purefold is an open media franchise designed for brands, platforms, filmmakers, product developers and communities to collaboratively imagine our near future” – website Ag8

De bedoeling is een online science fiction serie te produceren, gebaseerd op het centrale thema in Blade Runner (1982): wat betekent het om mens te zijn? De serie gaat tien jaar in de toekomst spelen en de onderwerpen die worden mee bepaald door het gebruik van Friendfeed, een sociale netwerksite die met vele andere netwerken, zoals Twitter, verbonden is.

De meestbesproken en getagde onderwerpen die opduiken via deze netwerksite worden door een team van scriptschrijvers gefilterd en waar mogelijk in de afleveringen geschreven. Friendfeed heeft volgens TechCrunch intussen meer dan 1 miljoen gebruikers per dag. Geheel nieuw is dat Purefold gedistribueerd gaat worden met een Creative Commons licentie, met naamsvermelding en delen.

Omdat een professionele productie natuurlijk geld kost, zal de serie ook een platform zijn voor de Grote Merken. In de presentatievideo op de website van Ag8 zegt mede-oprichter Tom Himpe dat de ‘brands’ gaan ‘from air time to story space’. De makers willen, aldus Luke Scott, niets anders dan entertainen met Purefold.

Het is nog niet duidelijk wanneer de eerste aflevering te zien zal zijn. Voor actuele ontwikkelingen en discussies over Purefold kun vanzelfsprekend terecht op Friendfeed.

Voor de liefhebbers van Blade Runner, hier een van de mooiste scenes:

David Byrne (links) en Brian Eno

Ja, hij komt. Dus moet ik weer wat bedenken. Omdat ik hoorde van een hernieuwde samenwerking van David Byrne en Brian Eno, ben ik dat gaan bekijken. ‘Everything that happens will happen today’ heet hun project. De muziek is betaald te downloaden (mp3 en flac) en ligt als cd in de winkel. Zo kom ik toch weer terug op internet, muziek en auteursrechten. Lees en luister.

Het blijft gedonder met die ouderwetse en repressieve manieren van licenties verstrekken en de verhouding met internet. Die manier van omgaan met auteursrecht is achterhaald, stelt ook Ronald van den Hoff, voorzitter van de Stichting Copyright en Nieuwe Media, deze week bij De Nieuwe Reporter.

Onlangs sprak hij op een bijeenkomst, schrijft hij, waar hij de Amerikaanse marketing-goeroe Seth Godin aanhaalde. Dat citaat, uit Godin’s boek Tribes, herhaalt hij (en ik ook), want het geeft goed aan hoe het met de muziekindustrie is gesteld:

“The music business was built around five pillars:
- Free radio promotion
- A limited number of competing music labels
- The high cost of production, requiring musicians to get financing from labels
- The top-40 hits-based focus of the baby boomer generation – A high margin, non-reproductable medium (the LP)

One by one, each of these five pillars has crumbled over the past five years. The result is that while there is plenty of music around, the music business is in trouble…”

De muziekindustrie wil meer van hetzelfde en dat gaat niet meer.

Laat maar horen
Maar de muzikanten kunnen door internet ook het heft in eigen hand nemen en zelf hun distributie organiseren, zoals in dit geval met dit muziek van Byrne en Eno. Op de bijbehorende website laten ze de muziek horen en kan je een track na aanmelding gratis downloaden. Het hele werk is zonder DRM – Digital Rights Management -  te downloaden voor $8,99, ook als flac-bestanden, dat hogere kwaliteit biedt dan mp3. En er is een DeLuxe Package voor zeventig dollar beschikbaar met ongetwijfeld mooi vormgegeven spullen, zoals boekje en dvd. Ik geloof het wel.

Nu die ouderwetse cd nog te pakken krijgen via die goeie, ouwe Sint.

Het aangekondigde live contact met Almar Latour, chef internetredactie van de Wall Street Journal, voorafgaand aan het debat ging helaas niet door. Vanwege de kredietcrisis had hij wat anders aan zijn hoofd. Deze krant heeft overigens wel 1 miljoen betalende online abonneés, werd nog even gemeld.

Dat de kwestie actueel is, werd duidelijk aan de hand van de zaak die het AD tegen De Telegraaf heeft aangespannen. Deze laatste krant biedt lezers met RegioSelect, een overzicht van regionale berichten. Maar het AD vindt dat deze service zo ver gaat in het citeren dat de bron niet herkenbaar meer is en dus ook niet bezocht wordt – geen doorkliks naar het AD. Internetjournalist Peter Olsthoorn acht het goed voor de duidelijkheid dat deze zaak voor de rechter zou komen.

Afspraken
Andere deelnemers aan het debat waren Rob Jacobs (sales manager ANP), Arnoud Engelfriet (internetjurist en blogger) en NVJ-advocaat Petronel van Leeuwen. Het ANP, vertelde Jacobs, gaat actief op zoek naar content van het persbureau op andere websites. Zij spreken daarover regels af met hun grote, betalende klanten.

Dat soort afspraken tussen grote partijen, merkte Engelfriet op, zijn vaak ongunstig voor de kleine blogger. Bijvoorbeeld als deze een ANP-bericht van bijvoorbeeld NU.nl herplaatst. Niet iedereen is op de hoogte van de regels omtrent auteursrecht, stelde de jurist.

Jacobs en ook Van Leeuwen betwijfelen deze onwetendheid. Bij kleine en niet-structurele overtredingen treedt het ANP overigens niet op, omdat niet altijd is te achterhalen wie de eigenaar van de site is.

300%
Hoe vaak heeft de NVJ te maken met kwesties over auteursrecht die aan een rechter worden voorgelegd? Dat gaat volgens Van Leeuwen om zo’n 60 zaken per jaar, waarbij de NVJ dan inzet op een schadevergoeding van 300%. Wel blijkt er dan verschil in interpretatie te bestaan bij rechters. In Almelo werd de 300%-regeling bijvoorbeeld gehonoreerd, maar in Delft niet.

Volgens Engelfriet schort aan zo’n oordeel sowieso iets, omdat auteursrecht een civiel-rechterlijke zaak is en geen strafrechterlijke. Maar ja, ‘de rechter moet ook wat’, stelde Van Leeuwen. Onlangs lanceerde de NVJ een online plagiaatdienst voor tekst. Daar is als veelvuldig gebruik van gemaakt, maar of dat tot een verhoging van het aantal zaken gaat leiden is nog niet duidelijk. “Maar 60 zaken is wel erg weinig. En web 3.0 (het semantische web, BvM) komt eraan”, waarschuwde Olsthoorn.

Toestemming
Volgens Petronel van Leeuwen is de Auteurswet in ieder geval geen noodlottig obstakel voor het verspreiden van informatie. Engelfriet denkt dat die wet gewoon verouderd is. Zo zijn er problemen met de lange duur van de rechten (70 jaar). Wie moet je na 50 jaar om toestemming vragen?

Maar iedereen ziet wel in dat er iets moet veranderen. De kern zit in het toestemming moeten vragen om een artikel te gebruiken of te citeren, dat moet minder moeilijk worden gemaakt. Engelfriet, ook bestuurslid van Stichting Copyright & Nieuwe Media, pleit voor de Creative Commons-licenties waarbij makers van tekst, beeld of geluid van tevoren aangeven onder welke voorwaarden het werk mag worden gebruikt. Op deze wijze doe je als blogger bijvoorbeeld aan je eigen marketing dat weer tot betaalde opdrachten kan leiden. Zo werkt het voor in ieder geval voor Engelfriet.

In het NVJ-verslag wordt het voorstel van hoogleraar auteursrecht P.B. Hugenholz aangehaald, die pleit voor: ‘het afsluiten van collectieve licenties door organisaties waarbij internetgebruikers tegen een kleine extra vergoeding onbeperkt mogen down- en uploaden. Niet alleen de internetgebruikers zijn blij, schrijft Hugenholtz. “De auteurs en rechthebbenden die eindelijk betaald krijgen; de rechterlijke macht die niet langer met lastige handhavingsproblemen belast wordt.” ‘

Verdienen
Omdat de discussie natuurlijk ook over geld gaat, benadrukt Van Leeuwen nog dat auteursrecht ook over zeggenschap gaat. Met Creative Commons kan soms wel aan de voorwaarden worden voldaan, maar je werk kan zo wel op een website terechtkomen waarmee je niet geassocieerd wil worden.

Maar welk nieuw betaalmodel zien de deelnemers wel een kans maken? Het blijft een beetje stil. Olsthoorn doorbreekt die door te stellen dat reclame het vigerende betaalmiddel is op internet, dus zou je werk kunnen aanbieden als een widget met reclame. Of (nieuws)video met een pre-roll reclame, voegt Jacobs toe.

Andere links:
Volledige artikel P.B Hugenholtz bij IVIR
Artikel De tirannie van het auteursrecht
Fair Blogging

Het debat volgende week vindt plaats in het auditorium van het Financieel Dagblad, de krant die het momenteel erg goed doet. Een oplagestijging waar andere kranten bij achterblijven. Een van de deelnemers is internetjurist Arnout Engelfriet, die ook betrokken is bij de Stichting Copyright & Nieuwe Media.

Op de site van de stichting staat de video hieronder over Creative Commons, die een heldere uitleg geeft en een aardig voorbeeld met de White Stripes. Want het gaat  “een nieuwe manier van omgaan met auteursrechten om de free flow van informatie op internet te beschermen en te stimuleren.” En over de creativiteit die internet in amateurs en professionals opwekt.

In de reactie van Edo van Santen stelt hij dat het auteursrecht in principe heel helder is. “De maker heeft automatisch het volledige eigendoms-, exploitatie- en auteursrecht. Vervolgens kan de maker dit gedeeltelijk overdragen, veelal het exploitatie- of uitzendrecht.”

Maar hij werpt vervolgens het volgende probleem op. “Op het internet geldt de-facto het citaatrecht, het is toegestaan om – met bronvermelding – te citeren uit een stuk. Bij video is dat lastiger, dan zou je opnieuw moeten monteren en overtreedt je eerder genoemde rechten. Op deze wijze wordt het citaatrecht veelal gehanteerd.”

Omdat video’s op grote schaal via internet verspreid worden en terechtkomen in zogeheten ‘mash-ups’ is het interessant om te weten wat nu wel en niet kan. Op Wikipedia vond ik een voorstel voor symbool (hier links) dat moet aangeven dat er van verschillende bronnen gebruik is gemaakt.

Gezien het aanbod op internet is het duidelijk dat dit in toenemende mate zal gaan gebeuren, maar waar staat de maker juridisch gezien? Het web nodigt uit tot allerhande creativiteit, maar ook tot bijvoorbeeld deze discussie.