Volgens architectuur historicus Max Cramer was Wijdeveld behalve architect ook een groot acteur. Hij kon met grote gebaren enorme betogen afsteken, waarbij hij de toehoorders meenam in een groot verhaal. Zijn opleiding als architect voltooide hij vanaf 1900 bij P.J.H. Cuypers (Rijksmuseum, Centraal Station Amsterdam).

Het was een man die durfde te dromen. In tegenstelling tot het semi-wetenschappelijke modernisme had hij een meer romantische kijk op de architectuur. Hij was betrokken bij de Amsterdamse School, propageerde dat via het tijdschrift Wendingen (1918) en was vriend en fan van de Amerikaanse architect Frank Lloyd Wright. In Wendingen gebruikte hij – ook graficus – als eerste de schreefloze letter, de soort letter dus die voor internet onmisbaar is – dit is er één.

Villa de Wachter

Wijdeveld was een vriend van de familie Langelaan. Cornelia Langelaan, dochter van de gefortuneerde Adriaan Stoop, gaf de opdracht aan Wijdeveld, die ook het interieur en de inrichting (meubels en lampen) verzorgde. Deze Cornelia – Cor – was een bijzondere vrouw, want bijvoorbeeld in die dagen al een hartstochtelijk pleitbezorger van het Montessori onderwijs.

‘Opa Stoop’, een kundig en ambitieus mijningenieur, stichtte in 1887 op Java de Dordtsche Petroleum Maatschappij en bracht deze familieonderneming tot grote bloei. Zeker nadat het bedrijf was overgenomen door de ‘Koninklijke Olie’ was hij een welgesteld man. Een tweede terrein van actie vond hij vervolgens in Beieren, waar een mineraalwaterbron, aangeboord op zoek naar olie, de basis werd voor het kuuroord Bad Wiessee. Daarnaast ontwikkelde Stoop zich tot weldoener, die velen in zijn voorspoed liet delen. Zo stichtte hij ondermeer het Stoop’s Bad in Haarlem en de Bloemendaalse Schoolvereniging en financierde hij talloze andere initiatieven. (Bron: website Stoop-Van Deventer)

Creatieve familie

De familie Wijdeveld is een creatieve familie gebleken. Wolfgang Wijdeveld, de zoon van Hendrik, was componist. En verschillende kleinkinderen van Wolfgang zijn beeldend kunstenaar. Vandaar er deze dag naast het bekijken van de villa en maquettes van ontwerpen ook muziek was te horen en er grafiek en schilderijen te zien waren.

Bijzonder was om de compositie Taliesin uit 1948 van Wolfgang Wijdeveld te horen. Getipt door zijn twee dochters heeft de sopraan Julia Bronkhorst het initiatief genomen om dit werk uit te voeren. Taliesin was het zomerhuis van Frank Lloyd Wright, waarmee deze zijn ideeën over organische architectuur verder probeerde te ontwikkelen.

Villa in de oorlog

De familie Langelaan verkocht de villa rond 1950. Van Corretje Guldemond-Langelaan, Johanneke’s moeder, heb ik wel een goed verhaal – op deze 5e mei – gehoord over de villa en de bewoners tijdens de oorlog. Namelijk dat er is getennist met ingekwartierde Duitse soldaten, terwijl er verschillende onderduikers in het huis aanwezig waren.

Een bijzondere dag was het. En bijzonder spijtig dat Cor er niet bij kon zijn. De foto’s heb ik haar wel laten zien.

Horen we dezer dagen nog wel eens ‘Weg met de paus!’, laten we de kreet ‘Weg met de bouwpaus!’ ook maar eens roepen. In beide gevallen gaat het overigens om een ingrijpende cultuurverandering, zoals de video van de werkgroep laat zien.

Een architect, een taxateur en een projectontwikkelaar die een halt aan het bouwen toeroepen? Is dat een gevalletje ‘vegetarische slager’? Architect Joris Deur heeft er nog wel enige moeite mee, maar ziet toch vooral ook de waanzin van al dat bouwen in. Taxateur Joris Boeve geeft daarbij een scherpe analyse van de markt, waarin gemeenten op basis van verkeerde argumenten veel te graag en te makkelijk grond verkopen.

De werkgroep omschrijft zichzelf als volgt:

De werkgroep ‘Laten we Nederland Mooier Maken’ is een denktank van ondernemers uit verschillende disciplines binnen de vastgoedsector. Vanuit een persoonlijke betrokkenheid en met professionele expertise wil deze werkgroep een brede discussie over ruimtelijke ontwikkelingen in Nederland op gang brengen.

Stoppen met bouwen: dat is pas duurzaam

Onder deze kop verscheen het artikel vandaag in de Volkskrant (opinie, nog niet online). Het duurzame aspect wordt onder meer gezocht in het dichter bebouwen en herontwikkeling van stedelijk gebied, en het duurzaam renoveren van bestaande terreinen en gebouwen. Dat is wel iets waar gemeenten, die geen eigenaar van de gebouwen zijn, geen direct financieel belang bij hebben. Dat gaat nog een taaie discussie worden, als het dat al niet is.

➜ Bekijk de website

Vanuit ons logeeradres in Winterswijk ben je na ruim een uurtje rijden bij de Kokerei Zollverein in Essen. Het hele industrieterrein – mijn en cokesfabriek – beslaat zo’n 5 vierkante kilometer. De gebouwen hebben ten dele nieuwe bestemmingen gekregen, als museum maar ook als huisvesting voor de creatieve sector in de regio Essen. Het komend jaar worden er veel evenementen georganiseerd, want het Ruhrgebied is in zijn geheel Culturele Hoofdstad 2010.

De Kokerei is in de jaren 1958-1961 gebouwd onder leiding van de industrie-architect Fritz Schupp, die er volgens de folder ‘ein weiteres Meisterstück’ mee afleverde. Inderdaad maken de installaties, toch vooral om hun functionaliteit gerealiseerd, esthetisch ook veel indruk. De tientallen metershoge installaties en de vele verticale en horizontale zichtlijnen – de staalcontructies, de pijpen – leveren een mooi schouwspel.

Waar ik eigenlijk naar benieuwd ben, in de stilte van de wandeling, is het geluid dat de fabriek – 24 uur per dag, 365 dagen per jaar in bedrijf – gemaakt moet hebben. De cokesovens, de treinen, de transportbanden, het gesis van stoom en kleppen enzovoort.

[nggallery id=6]

Cokes in het Ruhrgebied

De staalindustrie gebruikte de hier geproduceerde cokes voor de verschillende hoogovens in de omgeving. Met meer dan 7000 ton cokes per dag was de fabriek in de jaren ’70 de grootste in zijn soort. Bij de volcontinue productie waren zo’n duizend werknemers betrokken. Door de staalcrisis begin jaren ’90 daalde de vraag naar cokes zodanig dat de Kokerei in 1993 werd stilgelegd.

In een hoogoven helpt de brandende cokes het ijzer uit het ijzererts te winnen. De cokes zelf wordt gemaakt van steenkolen, voor de Zollverein gewonnen uit Schacht 12. De steenkool moet twintig uur tot ruim 1000 graden Celsius verhit worden om de gasvormige bestanddelen eruit te verwijderen, de ‘zwarte’ kant van de productie. Cokes brandt daarom langduriger en bij hogere temperatuur dan steenkool.

Het gasmengsel dat hierbij vrijkwam, werd gereinigd en gescheiden. Dit ‘witte’ gedeelte van het productieproces leverde weer tonnen aan nevenproducten voor de chemische industrie, namelijk ruwe teer, ruwe benzeen en ammoniak (voor zwavelzuur). De Kokerei Zolverein verbruikte daarbij dagelijks 440.000 kWh stroom en 10.000 m3 water.

Meer links:
Die Industriedenkmal Stiftung
Ruhrgebied – Culturele hoofstad 2010
Ruhr Museum

We zouden het bijna vergeten in het Amerikaanse televisiegeweld, maar ook dat land heeft een publieke omroep. De Public Broadcasting System (PBS) biedt vaak uitstekend journalistiek werk voor internet, radio en televisie. Onder de regering Bush heeft de organisatie het wat financiering betreft zeer moeilijk gehad, want een beetje goede journalistiek bedrijven met belastinggeld dat ging er slecht in bij de neo-conservatieve koekebakkers.

Het programma E2 richt zich op wereldwijde initiatieven die met energie en duurzaamheid hebben te maken.  En zo kwamen ze dus terecht bij Wytze Patijn, architect en decaan van de faculteit, die in zijn beste Engels uitlegt dat hij op zijn werk goede koffie wilde hebben. Hij gaf 2012 Architecten de opdracht voor wat een soort ruimtestation is geworden: de espressobar.

Oogstkaart
In april van dit jaar schreef ik door een ontmoeting met Cesare Peeren al een stukje over dit bureau. Citaat van mezelf:

Het bijzondere van hun werkwijze is dat ze voor de bouw van hun projecten streven naar volledig hergebruik van bouwmateriaal dat het liefst ook nog rondom de bouwplek te vinden is. Door het hergebruik, het maken van een ‘oogstkaart’ van afvalmaterialen uit de buurt wordt er energie bezuinigd, maar werkt het materiaal zelf ook weer als inspiratiebron tijdens het bedenken en bouwen van de projecten. Want het is maar afwachten wat er te vinden is. - bericht april 2008

Nog steeds vind ik het bijzonder werk, maar op SuperUse.org zie je ook dat het onderwerp internationaal leeft. De laaste bijdrage is een krantenrekje gemaakt van petflessen en komt uit Spanje. Maar er ook een leuke schutting van Volvo-deuren te zien uit Californa, USA.

Speeltuin van wieken
Intussen is de speeltuin uit eerder bericht aangelegd. Met vijf wieken van afgekeurde windmolens en autobanden is een speeltuin gemaakt. Het ontwerp – Wikado – van Cesare Peeren en Jeroen Bergsma lag al een tijdje klaar, maar in oktober is de aanleg voltooid. Kinderparadijs Meidoorn ligt in ‘prachtwijk’ het Oude Noorden te Rotterdam. Daar hebben ze nu dus onder meer een uitkijktoren met een F16-cockpit als top.

Ook leuk! Origami met containers.

Door het hergebruik, het maken van een ‘oogstkaart’ van afvalmaterialen uit de buurt wordt er energie bezuinigd, maar werkt het materiaal zelf ook weer als inspiratiebron tijdens het bedenken en bouwen van de projecten. Want het is maar afwachten wat er te vinden is.

Via een aparte website zal beschikbaar ‘afval’ en materiaal kunnen worden aangeboden en opgepikt door architecten en ontwerpers. Bij 2012 Architecten hebben ze het SuperUse gedoopt en ze hebben er een gelijknamig boek over gemaakt.

Peeren noemde een aantal vrij duizelingwekkende getallen over wat er al niet wordt gesloopt en weggegooid: bruikbaar dubbelglas, veel hout, waaronder dat van die grote kabelhaspels, maar ook rotorwieken van oude windmolens.

Van het hout van de kern van die kabelhaspels liet hij me een ontwerp zien van een vrijstaande villa. De gevel was bedekt met duizenden van die houten balken (1 meter lang) en dat ziet er prachtig uit. Van de oude rotorwieken zag ik een ontwerp van een speeltuin, groot genoeg om door te kunnen kruipen en op te kunnen klimmen enz.

Ik ben hier natuurlijk verre van volledig. En het zijn vooralsnog met name mooie gedachten en plannen, maar 2012 Architecten heeft wel verschillende interieurs gemaakt (Duchi – schoenenwinkel met autoruiten als displays en houten bank: erg mooi).

(Update, september 2008: In Enschede wordt een villa op deze wijze gebouwd, die bijna klaar is.)

Meer ontwerpers en architecten zijn met hergebruik bezig, maar helaas krijgen ze niet veel kansen om echt te bouwen. Maar dat is natuurlijk een probleem van veel ‘jonge’ architecten: vaak klem tussen meerdere partijen, belangen en voorkeuren.