bart van maanen » Cultuur

Een wonderbaarlijk ei

Bart van Maanen — Wed, 08 Sep 2010 15:56:14 +0000

Alsof er een toverdoos is geopend. Wonderlijke, ijle, zware, diepe, tinkelende en zoemende klanken vullen de ruimte het atrium van het Muziekgebouw aan ‘t IJ. Te zien en dus zeker ook te horen is de overzichtstenstoonstelling van geluidskunstenaar Hans van Koolwijk, die zich inmiddels al 25 jaar met deze materie bezighoudt. En materie is het goede woord, want zo bekijkt hij het: klank is materie. Zondag 5 september sprak ik met hem.

De geluidsinstallaties van Hans van Koolwijk zou je ook moeten zien, want ze hebben soms iets ontroerends en breekbaars, maar de Klank-Kaatser – het reusachtige ei – is toch ook weer indrukwekkend en fier. Of iets dwaas, zoals de Kroon. Van Koolwijk is dan ook als beeldend kunstenaar opgeleid. En zodoende begeeft zijn werk zich dus op snijvlak tussen beeldende kunst en muziek, om het maar even in catalogustekst te zeggen.

“Ik wil verwonderen, niet verbazen.”

Ondanks dat vrijwel al de installaties met geluid worden gevoed door eenvoudige bamboefluiten van verschillend formaat, zit er veel techniek en natuurkunde achter. Daardoor worden het bekijken en beluisteren ervan ontdekkingsreisjes. Ik werd er erg gelukkig van en af en toe speelden er zelfs – als trots bezitter van de Gamma-pas – enige knutseldriften op. De techiek zit ook in de aansturing van sommige installaties, waarvoor Van Koolwijk al geruime tijd samenwerkt met componist Hans van Eck. Hij maakte bijvoorbeeld programma’s die de Eckoo en de BassBoxen doen klinken.

Interview met een geaard mens

Bijzonder gelukkig was het dus dat Hans van Koolwijk zelf aanwezig was, zodat ik met hem even een gesprek kon hebben. Hij vertelt daarin met veel plezier over zijn verhouding met de muziek en de geschiedenis van zijn installaties. Play loud!

Tot 12 september is het werk van Hans van Koolwijk nog te zien in het Muziekgebouw aan ‘t IJ. Ik zou zeggen: bekijk de foto’s, maar ga zelf kijken als het kan.

Wat is dat, een Nederlander?

Bart van Maanen — Thu, 26 Aug 2010 13:32:04 +0000

foto Keke Keukelaar

Vrijdagnacht 20 augustus hoorde ik een indrukwekkende uitzending van ZomerNachten. In dat programma vertellen een gastheer of -vrouw in anderhalf uur ononderbroken hun verhaal, gelardeerd met muziek naar keuze. Zonder presentator, maar ongetwijfeld goed begeleid door de makers van Casa Luna, die dit van oorsprong Zweedse concept een Nederlandse variant hebben gegeven. Dat staat of valt natuurlijk met de gast en de voorkeuren van de luisteraar. Blij dat ik de aflevering heb gehoord met dichter en acteur Ramsey Nasr.

Vanuit zijn rol als dichter des vaderland stelde Nasr de vraag aan de orde wat dat vaderland nu precies is. En wat betekent het nu dat je Nederlander bent? De vragen over identiteit houden hem op verschillende niveaus al langer bezig, niet in de laatste plaats doordat hij een Palestijnse vader en een Nederlandse moeder heeft. Hij laat zich prettig scherpzinnig uit over het debat en de stellingnames ten aanzien van migranten.

Dat doet hij onder meer aan de hand van het werk en de biografie van de Russische componist Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975). Wervelend en vol geestdrift vertelt Nasr over zijn liefde voor deze componist en diens benarde positie in het Stalin tijdperk. Maar ook door een voorschot te nemen op de toekomstige Nederlandse taal door een schitterende voordracht van zijn gedicht ‘mi have een droom’, waarin Nasr de straattaal – let mi takki you 1 ding – vermengd met Nederlands in het Rotterdam van 2059.

Oranje-gevoel

Kortom, een uitzending om nog eens onder de aandacht te brengen of terug te luisteren. Nederland is prachtig, maar laten we wel kritisch blijven op de sentimenten uit de heffe des volks. Ook het beeld van dat zogenaamde ‘nuchtere Nederland’ is, zou je zeggen, wel aan duigen na die idiote vertoning van de huldiging van het Nederlands elftal met boottocht en op het Museumplein. Het ging toch om een klote wedstrijd en een verloren finale! Een toontje lager graag!

Nederland vliegt regelmatig uit de bocht. Zie die types uit Simpelveld (zomernummer Vrij Nederland) die achter Wilders aanhobbelen en liefst al die moslims zouden willen deporteren, maar er nog nooit één hebben gezien of gesproken. Of de paniek op de Dam tijdens de dodenherdenking op 4 mei, waar Nasr over dichtte (uit ‘Een mooie dag om stilte te verscheuren’):

“Vlak voor mijn voeten valt een hoogbejaarde
in zijn soldatenpak. Hij huilt. Ik kijk.
Waar alles mag, is ieder vogelvrij.”

Terugluisteren

Wie weet, kan ZomerNachten net als het Zweedse Sommar een mooie traditie worden, Het programma is al 50 jaar lang op de Zweedse Radio te horen en is zeer populair. Volgens de Casa Luna website is het een dagelijks programma en luisteren er 1 miljoen van de 9 miljoen Zweden. Handig is in ieder geval de ZomerNachten-widget.

Alle stemmen tellen

Bart van Maanen — Fri, 05 Mar 2010 22:14:33 +0000

Kunnen ze in Geldrop-Mierlo, Neder-Betuwe, Druten, Lelystad, Lopik, Helmond, Maastricht en Rotterdam niet tellen? In die gemeenten was namelijk sprake van gehele of gedeeltelijke hertelling van de stemmen van 3 maart. Verkiezingsfraude? Nou, dat viel wel mee. Leefbaar Rotterdam leefde zijn politieke wantrouwen voor de PvdA nog maar eens uit en bij een aantal stembureaus was mogelijk de vermoeidheid toegeslagen. Dat zag ik namelijk ook toen ik woensdagavond stemmenteller was bij een klein stembureau op de Amsterdamse Wallen.

Om 20.45 meldde ik me bij het kleine zaaltje van het Leger des Heils op de Oudezijds Achterburgwal. De laatste stemmer verliet schichtig als een hoerenloper het gebouw en verdween in de rode gloed van de Wallen tussen toeristen en ander volk. De leden van het stembureau, die er de hele dag -met een pauze van 2,5 uur – aanwezig waren, en de drie stemmentellers die aan het stembureau waren toegewezen stelden zich vriendelijk aan elkaar voor.

Stipt 21.00 uur ging de deur dicht en en werden de twee stemkliko’s omgekieperd. Één voor de centrale stad en één voor het stadsdeel centrum. Voor de democratie moest je op of toch ten minste door de knieën. Na te hebben gekeken of de stem geldig was, maakten we stapel per lijst, per partij en per stembus. De uitkomst gaven we door aan de voorzitter van het stembureau, zodat die dat zo snel mogelijk kon doorgeven voor de voorlopige uitslag.

Stemverhouding

Tijdens het tellen van de ruim 400 uitgebrachte stemmen werden de verhoudingen tussen de partijen al redelijk snel duidelijk. De PvdA deed het zo slecht nog niet, VVD ook niet, maar D66, GroenLinks en ook Red Amsterdam deden het opmerkelijk goed in dit stembureau. De gemaakte stapels moesten hierna opnieuw worden geteld op voorkeurstemmen, wat dan ook gelijk de check was of er de eerste keer goed geteld was. Per kandidaat en het aantal voorkeurstemmen moest natuurlijk hetzelfde totaal aantal stemmen per lijst/partij opleveren.

Bij het tellen van de stadsdeelstemmen leek even een fout te zijn ontstaan, die na twee hertellingen werd opgehelderd. Voor de centrale stad leverde met name de lijst van GroenLinks een probleem op bij de twintigjarige vrouw die door de vermoeidheid opnieuw haar stapel op voorkeurstemmen moest tellen. Mijn collega avondteller werd geplaagd door de lijst van de PvdA. Die partij had – vanzelfsprekend in Amsterdam – het grootste aantal kandidaten op de lijst en bijna iedere kandidaat leek een voorkeurstem te hebben gehad. Slechts 1 ongeldige stem troffen we aan, van iemand die zijn voorkeur voor GroenLinks liefst viermaal met een rode stip wenste uit te drukken.

Nadat het tellen klaar was, moesten de voorzitter en de plaatsvervangend voorzitter (is er ook ja) van het stembureau nog een aardige checklijst doorwerken om tot het proces-verbaal en de officiële turflijst te komen. Het tellen was in anderhalf uur gedaan en nu moesten we wachten. Met bekertjes water, wat koekjes en de verhalen over de Wallen en de meisjes van de beheerder van de Leger des Heils die in de ‘security’ had gezeten. Alle leden en tellers moesten verschillende handtekeningen zetten en even helpen met het ontruimen van het stembureau.

De stemmen tilden we in witte verzegelde zakken in de achterbak van de auto van de voorzitter en groetten elkaar. Dan huiswaarts voor de nazit op televisie.

Uitslagen Amsterdam

Democratie vraagt om tegengestelde meningen

Bart van Maanen — Tue, 16 Feb 2010 15:37:41 +0000

Op Frankwatching staat een goed interview van Michiel Frackers met Mark Bernstein, die in de jaren negentig onder meer verantwoordelijk was voor de online audio en video bij CNN. Bernstein maakt zich zorgen om het al te selectief mediagedrag in Amerika. Rechts kijkt Fox News, liberaal of links MSNBC. Wie ziet nog het hele plaatje? Voor een liberale democratie lijkt het inderdaad niet goed als je verstoken blijft van andere of tegengestelde meningen. Toch is dat wat hij zegt. “Mensen vinden het leuker om naar geschreeuw te kijken, dan naar elkaar te luisteren,” kopt het artikel.

Bernstein schetst een beeld van de Amerikaanse mediaconsument die zijn media zo kan uitkiezen dat hij nooit een onwelgevallige mening hoeft te horen. Via televisie, kabel of online wordt hij op zijn wenken bediend. Daarnaast zegt Bernstein interessante dingen over de verhouding tussen landelijke en lokale media. Anders gezegd, de Vlagtwedder Grensbode hoeft geen parlementaire, Haagse redacteur meer te hebben, die voegt journalistiek namelijk niets meer toe. Lokaal nieuws blijft overigens wel van belang, alleen wordt het anders georganiseerd en gebracht. De New York Times is momenteel bezig dit onderscheid in de nieuwsstromen te maken.

De video maakt deel uit van een serie – True Tuesdays – die wil uitzoeken ‘waar het heengaat’ in de online wereld. De serie richt zich met name op investeringen, sociale media, auteursrecht en marketing als onderwerp. True is een ‘high end’ hosting provider. De video zelf is ook een voorbeeld van een combinatie tussen ‘branded content’ en achtergrondjournalistiek.

Bekijk de video hier of lees het bericht bij Frankwatching

Mooi roestend staal uit Essen

Bart van Maanen — Sun, 27 Dec 2009 16:09:48 +0000

Helaas bleven de meeste deuren gesloten op Tweede Kerstdag bij de Kokerei Zollverein in Essen-Stoppenberg, Duitsland. Gelukkig kun je gewoon wat rondlopen op het terrein van de voormalige cokesfabriek en de enorme installaties bewonderen. De fabriek is samen met de oude steenkolenmijn (Zeche Zollverein) door de Unesco in 2001 opgenomen op de Werelderfgoedlijst. Een mooie wandeling door oude industrie.

Vanuit ons logeeradres in Winterswijk ben je na ruim een uurtje rijden bij de Kokerei Zollverein in Essen. Het hele industrieterrein – mijn en cokesfabriek – beslaat zo’n 5 vierkante kilometer. De gebouwen hebben ten dele nieuwe bestemmingen gekregen, als museum maar ook als huisvesting voor de creatieve sector in de regio Essen. Het komend jaar worden er veel evenementen georganiseerd, want het Ruhrgebied is in zijn geheel Culturele Hoofdstad 2010.

De Kokerei is in de jaren 1958-1961 gebouwd onder leiding van de industrie-architect Fritz Schupp, die er volgens de folder ‘ein weiteres Meisterstück’ mee afleverde. Inderdaad maken de installaties, toch vooral om hun functionaliteit gerealiseerd, esthetisch ook veel indruk. De tientallen metershoge installaties en de vele verticale en horizontale zichtlijnen – de staalcontructies, de pijpen – leveren een mooi schouwspel.

Waar ik eigenlijk naar benieuwd ben, in de stilte van de wandeling, is het geluid dat de fabriek – 24 uur per dag, 365 dagen per jaar in bedrijf – gemaakt moet hebben. De cokesovens, de treinen, de transportbanden, het gesis van stoom en kleppen enzovoort.

Cokes in het Ruhrgebied

De staalindustrie gebruikte de hier geproduceerde cokes voor de verschillende hoogovens in de omgeving. Met meer dan 7000 ton cokes per dag was de fabriek in de jaren ’70 de grootste in zijn soort. Bij de volcontinue productie waren zo’n duizend werknemers betrokken. Door de staalcrisis begin jaren ’90 daalde de vraag naar cokes zodanig dat de Kokerei in 1993 werd stilgelegd.

In een hoogoven helpt de brandende cokes het ijzer uit het ijzererts te winnen. De cokes zelf wordt gemaakt van steenkolen, voor de Zollverein gewonnen uit Schacht 12. De steenkool moet twintig uur tot ruim 1000 graden Celsius verhit worden om de gasvormige bestanddelen eruit te verwijderen, de ‘zwarte’ kant van de productie. Cokes brandt daarom langduriger en bij hogere temperatuur dan steenkool.

Het gasmengsel dat hierbij vrijkwam, werd gereinigd en gescheiden. Dit ‘witte’ gedeelte van het productieproces leverde weer tonnen aan nevenproducten voor de chemische industrie, namelijk ruwe teer, ruwe benzeen en ammoniak (voor zwavelzuur). De Kokerei Zolverein verbruikte daarbij dagelijks 440.000 kWh stroom en 10.000 m3 water.

Meer links:
Die Industriedenkmal Stiftung
Ruhrgebied – Culturele hoofstad 2010
Ruhr Museum