Hamm is betrokken bij bedrijf dat een installatie heeft die uit biomassa natuurlijk gas haalt. Vast een heel proces, maar so far so good. Als dat bedrijf gas wil leveren aan derden, is het echter verplicht de infrastuctuur van de Gasunie te gebruiken. Maar, natuurlijk gas en aardgas gaan niet zonder problemen samen door één leiding, dus zou het gas opnieuw bewerkt moeten worden. Meer kosten, meer obstakels, weg voordeel. Wel weer werk voor de Kafkabrigade.

In de uitzending over ‘De groene transitie’ was het ondernemer René Venendaal van BTG Biomass Technology Group die wees op het tekortschietende Nederlandse beleid voor duurzame energie. De SDE-regeling (Stimulering Duurzame Energie) is verworden tot een loterij om subsidie, waar je geen lange termijn visie mee helpt, noch innovatie en ondernemerschap. Vandaar dat interessante projecten zich buiten Nederland afspelen, ook die van Venendaal. En energie uit biomassa gaat het helemaal worden: van agrarische producten tot afvalwater en uw eigen faecaliën.

Het kan echt wel

Terwijl de vergroening van de energievoorziening, en dat was het aardige van de uitzending, best wel kan gaan lukken. Dat vertelde de hoofdgast, de Duitse ‘groenprofeet’ Hermann Scheer. Hij heeft er in Duitsland mede voor gezorgd dat zowel bedrijven als particulieren meer duurzame en met name zonnestroom zijn gaan opwekken en gebruiken. Het invoeren van een feed-in tarief, een bij wet geregelde vergoeding voor de versnelde adoptie van duurzame energie en terugleveren aan het net, is bepalend geweest.

Scheer ontkrachtte de vooroordelen dat het allemaal niet kan en teveel zou kosten. Te vaak ook zijn het de argumenten van de ‘oude’ energieleveranciers, die graag zouden doorgaan tot de laatste druppel olie of de laatste kubieke centimeter gas. Zij zouden geen energieleveranciers meer moeten (willen) zijn, maar energietechnologie-leveranciers: kennis en diensten leveren om schone energie te maken.

Afgelopen zaterdag stond in de NRC overigens al een bericht dat zijn woorden min of meer bevestigde: Zonne-energie is in 2015 concurerrend.

Bekijk de aflevering op de website van Tegenlicht

Presentator en journalist Joris Luyendijk houdt overigens met studenten het weblog De Groene Leonardo’s bij over energieverspilling op de Tilburgse universiteit, waar hij gasthoogleraar is.

Horen we dezer dagen nog wel eens ‘Weg met de paus!’, laten we de kreet ‘Weg met de bouwpaus!’ ook maar eens roepen. In beide gevallen gaat het overigens om een ingrijpende cultuurverandering, zoals de video van de werkgroep laat zien.

Een architect, een taxateur en een projectontwikkelaar die een halt aan het bouwen toeroepen? Is dat een gevalletje ‘vegetarische slager’? Architect Joris Deur heeft er nog wel enige moeite mee, maar ziet toch vooral ook de waanzin van al dat bouwen in. Taxateur Joris Boeve geeft daarbij een scherpe analyse van de markt, waarin gemeenten op basis van verkeerde argumenten veel te graag en te makkelijk grond verkopen.

De werkgroep omschrijft zichzelf als volgt:

De werkgroep ‘Laten we Nederland Mooier Maken’ is een denktank van ondernemers uit verschillende disciplines binnen de vastgoedsector. Vanuit een persoonlijke betrokkenheid en met professionele expertise wil deze werkgroep een brede discussie over ruimtelijke ontwikkelingen in Nederland op gang brengen.

Stoppen met bouwen: dat is pas duurzaam

Onder deze kop verscheen het artikel vandaag in de Volkskrant (opinie, nog niet online). Het duurzame aspect wordt onder meer gezocht in het dichter bebouwen en herontwikkeling van stedelijk gebied, en het duurzaam renoveren van bestaande terreinen en gebouwen. Dat is wel iets waar gemeenten, die geen eigenaar van de gebouwen zijn, geen direct financieel belang bij hebben. Dat gaat nog een taaie discussie worden, als het dat al niet is.

➜ Bekijk de website

Deze vraag naar de kansen van deze crisis werd eind september bijvoorbeeld opgeworpen in een artikel op Worldchanging.com. Daarbij ging het de uitstoot van CO2 te beperken door bijvoorbeeld er belasting op te heffen of in de emissierechten te gaan handelen. Verschillende economen, en niet de minsten, wijzen erop dat zoiets zelfs tot economische groei kan leiden.

Één van die economen is Lord Nicholas Stern, ooit werkzaam bij de Wereldbank, die in 2007 een prijs kreeg voor zijn in 2006 gepubliceerde studie over de opwarming van de aarde. De beste politieke publicatie volgens de London School of Economics (LSE), die hem de prijs toekende. Want het klimaat is politiek. De investeringen in de verduurzaming van de economie moeten zeer groot zijn, maar zijn een schijntje vergeleken bij de prijs als we niets doen. En dat kan uiteindelijk leiden tot groene groei, is Stern’s boodschap.

Luister naar lezing LSE door Nicholas Stern (foto)

Money makes the world…

En die economische boodschap is belangrijk. In de politieke arena spelen nagenoeg alleen financiële argumenten nog een rol. Maar in het licht van de aangekondigde doemscenario’s van klimaatverandering heb je niet zoveel aan een sterke munt. Geld kan de wereld maken. maar mogelijk ook breken.  Zeker nu met de wereldwijde crisis lijken de meeste mensen het gejat en gegraai toch wel een beetje zat te worden.

In Nederland zie je een sterke opkomst van particulieren en bedrijven die oog hebben voor energiebesparing, duurzaamheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid. Een sterke visie hierover wordt door onze regering niet echt uitgestraald. Volgens Egbert Schuurman, fractievoorzitter van de ChristenUnie in de Eerste Kamer, ontbrak het in de Troonrede bijvoorbeeld aan ‘noodzakelijke vernieuwing’.

Ik pikte zijn verhaal op in een bericht op MVOnieuws deze week. Schuurman pleit ook voor nieuwe ijkpunten om het economisch resultaat van ons land te meten. ‘Niet zozeer materiële welvaart, maar algemeen maatschappelijk welzijn voor alle wereldburgers moet ons voor ogen staan,’ aldus het artikel. Kijk, laten we dat na Balkenende 1-2-3-4 eens concreet gaan maken.

Groene technologie

Een andere kans die de problemen van klimaatverandering biedt, is volgens mij de technologie (en daarmee dus onderwijs en wetenschap). Al die schitterende kennis die er is en die nog komt, kan niet beter worden ingezet dan voor een duurzame wereld.

Een mooi voorbeeld zag ik op Renewable Energy, over een project in Zuid-Afrika waar een school door zonne-energie stroom krijgt voor het computerlokaal. Want daar draait het ook om in het leven: overvloedige, schone elektronen! Energie!

‘The age of stupid’ is in Nederland al lekker aan de gang.

Lippendienst bewijzen, kent u die uitdrukking? Zeggen dat je het met een idee helemaal eens bent en dat je er nu echt mee aan de slag gaat. Maar er gebeurt niets of weinig. Dit fenomeen lijkt Nederland op het gebied van duurzaamheid wel volkomen in zijn greep te hebben. Het Innovatieplatform kletst al jaren over mooie plannen, de Haagse politiek ziet de grote kansen voor de Nederlandse wetenschap en het bedrijfsleven, gaat er nog eens lekker voor zitten en intussen worden er vele kansen gemist.

In de analyse van Vermeend komt het ook omdat Nederland in Europa ‘nummer 1 uitverkoop’ is geweest. Hij erkent wel dat de Paarse kabinetten van de jaren negentig – leve de marktwerking – dat niet goed gedaan hebben. Buitenlandse eigenaren en managers interesseert het vervolgens bijzonder weinig wat er in Nederland gebeurt. Ook de kabinetten Balkenende 1-2-3-4 hebben vooralsnog weinig betekend voor een solide en duurzaam energiebeleid.

Schone elektronen

De koppositie die Nederland heeft gehad op het gebied van windenergie (jaren zeventig en tachtig) is foetsie. Regeldruk, kent u die uitdrukking? Bij vrijwel alle verkiezingen komt het wel langs. Die tergende bureaucratie, daar moet wat aan gebeuren. Nu ken ik toevalligerwijs de directeur van Darwind en dat geeft mij het volgende beeld van regeldruk.

Om aan de benodigde vergunningen te komen, heeft een bedrijf te maken met iets van zeven verschillende ministeries. Omdat de aanvragen en procedures lang (jaren soms) duren en niet op elkaar afgestemd zijn, bestaat het gevaar dat als de laatste vergunning binnen is, je de eerste weer opnieuw moet gaan aanvragen. We hebben in het geval van Darwind over windparken op zee, die honderdduizenden huishoudens van schone energie kunnen voorzien. Iedereen wil het.

Kenniseconomie

“What is important, is seldom urgent.” Met dit aan president Eisenhower toegeschreven citaat opent hoogleraar wijsbegeerte Herman Philipse een opiniestuk over het wetenschappelijk onderzoek. Nederland zal het in de toekomst echt moeten hebben van de kenniseconomie, maar ook daar horen we toch vooral sombere berichten over. Hoewel het Nederlands wetenschappelijk onderzoek het internationaal best goed doet, wordt het kennelijk net als de duurzame innovatie gefrustreerd:

“We zouden kunnen spreken van de paradox van de onderzoeksfinanciering. Met minder middelen doen we het beter dan veel andere landen. Waarom zouden we dan meer investeren?” – Herman Philipse

Van al die hooggestemde idealen en (internationale) beloften zou de politiek nu eens zaak moeten maken. Ik wil overvloedige, schone elektronen en geen geouwehoer over koopzondagen, AOW-leeftijd, commissie 8452-B-sub 3, pratende kapsels met waterstofperoxide of meisjes die uit zeilen willen gaan. What have you not!

Waar gaat Nederland zijn geld verdienen? Dat was de slotvraag aan Vermeend in de Volkskrant: “In groen, groen en nog eens groen en in de interneteconomie.” Ik ben voor.

Centre for Sustainable Energy Technologies (CSET), Ningbo, China

In de laatste week van mijn vakantie kocht ik in Villefranche-du-Périgord de International Herald Tribune, dagvers en vaak erg goed. Een artikel over afval in China bracht me weer terug bij Hot, flat and crowded (2008) van Thomas L. Friedman. In China zijn twee conflicterende processen gaande. Het land vervuilt zichzelf en andere landen, maar heeft tegelijkertijd enorme duurzame ambities. De bevolking mag daarbij helpen, met internet en sociale media, maar er zijn grenzen.

De laatste twee hoofdstukken van Friedman’s boek gaan over China en de VS. En over de duurzame ambities van beide landen op het gebied van IT en energie. Internet en energie technologie komen nu samen. Juist in dit tijdperk, het ‘Energy-Climate Era’ noemt Friedman het, zou Amerika de ambitie moeten hebben om leider te worden in duurzame en schone technologie, zodat er in overvloed schone electronen beschikbaar komen die de Amerikaanse economie weer leidend moeten maken.

De nachtmerrie van de OPEC

Het ‘Dirty Fuel System’ moet wereldwijd worden afgeschaft want het gaat om het voortbestaan van alle natuur en mensen. Wat de VS daarbij bijvoorbeeld moet doen, Europa ook natuurlijk, is volgens Friedman ‘to become  the worst nightmare of the OPEC’, de macht breken van de petrodictators. Het woord ‘groen’ zou in verband met duurzaamheid moeten verdwijnen, omdat het de standaard wordt. Maar vooralsnog doet de Amerikaanse regering te weinig om die duurzame economie te faciliteren, te reguleren. (Friedman droomt in dat verband nog even dat Amerika even één dag China zou moeten zijn, nog even lekker top-down reguleren)

“So for me, the crucial question of this book is actually two questions: ‘Can America really lead a real green revolution?’ and ‘Can China really follow?’ Everything else is just commentary…” – Thomas Friedman

Zonder medewerking van China gaat die revolutie niet lukken, stelt Friedman. Het belang hiervan heeft de Chinese regering intussen wel ingezien, maar de groene wetgeving en regels uit Peking worden in dat grote en complexe land niet overal nageleefd. Corruptie, winstbejag en nalatigheid. ‘De bergen zijn hoog en de keizer is ver weg’, is de Chinese uitspraak die in dit verband veel gehoord wordt. Zodoende worden er dus smerige vuilverbrandingsinstallaties gebouwd en draaiende gehouden, lees ik in het artikel China’s garbage becomes a global problem, die een stuk goedkoper zijn dan hun schone variant. De uitgestoten dioxine gaat de lucht in en daalt ook in de VS neer.

Speed

De Chinese regering zit in een continue spagaat door de invoering van de één-land-twee-systemen politiek. De economische groei en de stijgende welvaart zijn nodig de bevolking eronder te houden, maar verduurzaming van diezelfde economie is nodig om niet gesmoord te worden door de gevolgen van die groei: onvoldoende en smerig drinkwater, lucht- en bodemvervuiling, steeds ongezonder bevolking, dus een ondermijning van het arbeidspotentieel. Hoewel, het zijn er veel nietwaar, Chinezen. Die moeten dus niet gaan muiten, dat is de angst van de Communistisch-Kapitalistische Partij.

De groene ambities van China vergelijkt Friedman met de film Speed (1994), waarin een gekaapte bus op hoge snelheid moet blijven rijden om de aanwezige bom niet te laten ontploffen. China is die bus, maar tegelijkertijd bezig om de banden te verwisselen. Dat is dus eigenlijk erg spannend.

Social media makes history

Vanwege de bestrijding van de corruptie en het handhaven van de eigen wetten is een heel ander speelveld ontstaan in China. De communistische regering heeft de bevolking hard nodig om wetten en regels te handhaven. Voor politiek protest is er geen ruimte, maar wel voor demonstraties tegen bijvoorbeeld provinciaal bestuur dat niets doet tegen bijvoorbeeld de vervuiling van het drinkwater. En internet is natuurlijk het middel geworden om dat soort protest te organiseren.

Dat verhaal maakt Clay Shirky bijzonder goed duidelijk gemaakt in een presentatie in juni dit jaar voor TED.com. Hieronder zijn geweldige voordracht in de video: How social media can make history. Van drukpers naar internet, hij vertelt veel in 17 minuten.

Zoals dit. Na de aardbeving in China vorig jaar raakte de Chinese overheid de controle kwijt op de negatieve berichten op internet over met name de vele getroffen, want slechtgebouwde (handhaven regels, corruptie) scholen. Zozeer zelfs, dat er maar één ding overbleef: het totaal blokkeren van bijvoorbeeld sites als Twitter en Facebook. Iets soortgelijks gebeurde bij de Iraanse presidentsverkiezingen. En we weten het, dat soort van onderdrukking kan niet eeuwig worden volgehouden, maar het zal worden geprobeerd. Aan de duurzame energie wordt intussen harder gewerkt in China dan hier ten lande. Zoek maar eens op Darwind.